drs.
L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard
13
3962
JR Wijk bij Duurstede
Wijk
bij Duurstede,
17 november 2005
Gemeenteraad
van
gemeente
Alkmaar
Postbus
53
1800
BC Alkmaar
Betreft:
Jaarrekening 2004 en begroting 2006 gemeente Alkmaar
Het
batig saldo over het jaar 2004 bedraagt € 1,6 miljoen
Aldus
de suggestie in uw jaarverslag over 2004
Is
deze suggestie juist?
Nee,
want het saldo is in werkelijkheid € 5,9 miljoen
Sluit de begroting 2006 met een voordelig saldo
van € 0,2 miljoen?
Nee, de begroting 2006 sluit met een
nadelig saldo van € 2,3 miljoen
Geachte
Raad,
Op
verzoek van een belangstellende burger heb ik de jaarrekening 2004 en de
begroting 2006 van gemeente Alkmaar bekeken. Hieronder noem ik enkele
belangrijke opvallendheden.
Voor
u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document:
hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en
verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de
jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de
begroting 2005 en inmiddels de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen
beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of
niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde)
burgers zijn de jaarrekening en de begroting belangrijke documenten: d.m.v. de
jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de
burgers rekening en verantwoording af over het gevoerde (financiële) beheer en
d.m.v. de begroting leggen het gemeentebestuur en de gemeenteraad rekening en
verantwoording af over de voorgenomen aanwending van de belastinggelden. Het is
dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbare documenten
zijn.
Is
de jaarrekening 2004 van Alkmaar betrouwbaar? Is de begroting 2006
betrouwbaar?
Op
verschillende plaatsen in het boekwerk "Programmarekening 2004" wordt
gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten in 2004 een bedrag is van €
1,606 miljoen.
Het
stond ook te lezen in het persbericht dat het gemeentebestuur naar aanleiding
van het uitkomen van de jaarrekening deed uitgaan. In dat persbericht was te
lezen: "Gemeenterekening 2004 sluit met een positief saldo € 1,6
mln."
Dit
is echter niet het werkelijke saldo
van de baten en de lasten in 2004.
Het
werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of
afname van het Eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 92-93) bedraagt het
Eigen vermogen per 31.12.2004 € 79,4
miljoen en per 31.12.2003 € 73,5
miljoen. Er is dus sprake van een toename van het Eigen vermogen van € 5,9
miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een
voordelig saldo van baten en lasten van € 5,9 miljoen.
Dit
bedrag van € 5,9 miljoen als werkelijk (voordelig) saldo van de baten en de
lasten, komt niet overeen met wat midden in het overzicht "Overzicht lasten en
baten en mutaties met reserves per programma" (i.c. de Rekening van baten en
lasten) (pagina 116) "Resultaat voor bestemming" van € 6,731 miljoen wordt
genoemd, wat wèl het geval had moeten zijn. Het was veel duidelijker geweest als
wat met "Resultaat voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met
"Saldo van de baten en de lasten". Alles wat in het overzicht op pagina 116
onder en na dit "Resultaat voor bestemming" is opgenomen, is onzin en niet
relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet
moeten staan.
Dit
bedrag van het werkelijke overschot in 2004 van € 5,9 miljoen krijgt reliëf als
we het bijvoorbeeld vergelijken met de opbrengst van de onroerendezaakbelasting
(OZB) in 2004 van € 19,012 miljoen (zie pagina 42). Alkmaar had dus in 2004 met
30% minder kunnen volstaan. Hoe legt u dat aan de burgers
uit?
Het
werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 5,9 miljoen is alleen goed, als
bijvoorbeeld het Eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn
weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden
dat:
- een
(onbekend) bedrag van de vaste activa in plaats van aan de debetzijde van de
balans te zijn opgenomen, op één van de posten van de creditzijde van de balans,
in dit geval het eigen vermogen, is afgetrokken. Hierdoor worden de vaste activa
en uiteraard ook het eigen vermogen, i.c. de reserves, voor een te laag en dus
verkeerd bedrag weergegeven. Omdat op deze vaste activa niet wordt afgeschreven,
ontbreekt een (onbekend) bedrag aan afschrijvingslasten in de rekening, waardoor
de kosten van veel activiteiten te laag weergegeven
worden.
- onder
het eigen vermogen bedragen voorkomen die in het geheel geen reserves zijn, maar
verplichtingen. Hierdoor wordt het eigen vermogen, i.c. de reserves, te hoog en
dus verkeerd voorgesteld. Het betreft de tariefegalisatierekeningen. Het betreft
ook het zogenoemde "Ripping Bunnik"-Fonds.
- onder
de voorzieningen verschillende posten voorkomen die geheel of ten dele in het
geheel geen verplichtingen representeren. Hierdoor wordt het eigen vermogen,
i.c. de reserves, te laag en dus verkeerd voorgesteld. Hierdoor worden ook de
lasten die met deze "voorzieningen" samenhangen, geheel verkeerd in de rekening
weergegeven. Ten minste geldt dit voor diverse
kostenegalisatierekeningen.
- onder
de voorzieningen ten minste een voorziening uit hoofde van pensioen- en
wachtgeldverplichtingen jegens (oud-)wethouders ontbreekt. Hierdoor wordt het
eigen vermogen, i.c. de reserves, te hoog en dus verkeerd
voorgesteld.
- onder
de verplichtingen (i.c. voorzieningen en schulden) de verplichtingen uit hoofde
van vakantiegeld en vakantiedagen ontbreken, waardoor in de rekening de kosten
te hoog of te laag en in de balans het Eigen vermogen navenant te hoog is
weergegeven.
Door
deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en
het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door
vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen.
Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de
lasten niet het gesuggereerde bedrag
van € 1,6 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de
baten en de lasten wèl is.
In
de hoofdstukken waar de zogenoemde programma's worden behandeld, zijn steeds (in
de paragrafen "Wat heeft het gekost" de baten en de lasten per programma gegeven
(pagina 10, 13, 16, etc). Al deze
bedragen tezamen leveren echter het foute saldo op van € 6,731 miljoen dat op
pagina 116 als "Resultaat voor bestemming" aangeduid wordt en dat in het geheel
niet overeenkomt met het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 5,9
miljoen. Dat betekent dat al deze als baten en lasten aangeduide bedragen
onjuist of op zijn minst verdacht zijn. Uiteraard zijn foute en verdachte
cijfers volstrekt waardeloze informatie. Ze zijn dus totaal ongeschikt om het
terzake gevoerde beleid van het gemeentebestuur te
beoordelen.
In
de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over
reserves, over voorzieningen, en waar het gaat over zoiets als
weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, en zoiets als "investeringen met een
economisch nut" en "investeringen met een maatschappelijk nut", ja zelfs zoiets
als "investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend maatschappelijk nut.
Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou het boekwerk
"Programmarekening 2004" aanzienlijk dunner en (vooral) toegankelijker
maken.
Overigens
adviseer ik u sterk tot op het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen
tot één Algemene reserve, en alle baten en lasten op te nemen in waar ze
thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en
lasten. Dit zal het inzicht in waar het echt over hoort te gaan, aanmerkelijk
verbeteren.
Het
valt op dat de hele verantwoording van circa € 290 miljoen aan ontvangsten en
uitgaven slechts is opgedeeld in circa 15 opbrengst- en kosten-posten. Al de
penningmeester van de lokale voetbalvereniging zal het uitgebreider doen. Een
zich respecterende gemeenteraad zal hier geen genoegen mee
nemen!
(De
zogenoemde "Productenrealisatie 2004" is u slechts ter kennisneming voorgelegd.
U kunt er niet over discussiëren. U heeft er niets over te beslissen! Ook de
accountantsverklaring heeft er geen betrekking op.)
In
het overzicht "Niet in de balans opgenomen langlopende verplichtingen" (pagina
103) wordt niets gezegd over de omvang van de vakantiegeld- en
vakantiedagenverplichtingen en de verplichtingen uit hoofde van wachtgeld- en
pensioenverplichtingen van bijvoorbeeld (oud-)wethouders. Het zou weleens om een
substantieel bedrag kunnen gaan. Overigens hadden deze verplichtingen zondermeer
in de balans moeten zijn opgenomen. Nu dit niet gebeurd is, geeft de balans
terzake niet goed de financiële positie weer. Dit laatste is in strijd met BBV
artikel 3.
Volgens
BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed begrijpelijk
zijn. Of de jaarrekening aan deze niet onbelangrijke eis voldoet, kunt u het
beste zelf beoordelen.
Volgens
BBV artikel 25 lid 2 moet de verantwoording inzicht bieden
in:
a.
de mate waarin de doelstellingen zijn
gerealiseerd;
b.
de wijze waarop getracht is de beoogde
maatschappelijke effecten te bereiken.
U
kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan, met name
waar het gaat om de aansluiting tussen teksten en
geldbedragen.
Volgens
de Gemeentewet moet de gemeenteraad de jaarrekening vaststellen en kennis nemen
van het jaarverslag. Het is volstrekt onduidelijk waar de jaarrekening begint en
eindigt en wat het jaarverslag is, en dus heeft
vastgesteld.
Ik
heb ook uw begroting 2006 bekeken.
Wat
u ervan begrepen heeft, is mij niet bekend, maar het begrotingsboekwerk geeft
aan dat voor 2006 een nadelig is begroot van € 2,280 miljoen (en dus niet een
voordelig saldo van € 0,200 miljoen, wat u wellicht denkt), en dat u voor 2007
moet rekening houden met een nadelig saldo van € 2,411 miljoen, voor 2008 met
een nadelig saldo van € 2,216 miljoen en voor 2009 met een nadelig saldo van €
0,800 miljoen.
Het
is (mij) niet mogelijk te controleren of deze saldi overeenstemmen met de
wijzigingen in het Eigen vermogen in de genoemde jaren vanwege het ontbreken van
gegevens daarover. Deze gegevens hadden volgens BBV artikel 7 en artikel 20.2.d
wèl in het begrotingsboekwerk moeten zijn opgenomen.
In
de begroting(scijfers) zullen zich ongetwijfeld dezelfde fouten voordoen die ik
ook constateerde in de jaarrekening
2004.
Het
begrotingsboekwerk maakt duidelijk dat het college van b&w een Eigen
vermogen per 31.12.2005 verwacht van € 72,1 miljoen (pagina 65). Het Eigen
vermogen per 31.12.2004 bedroeg volgens de jaarrekening 2004 een bedrag van €
79,4 miljoen. Dat betekent dat het college van b&w een nadelig saldo van
baten en lasten over 2005 verwacht van € 7,3 miljoen. Was u dat al meegedeeld?
Graag
was ik u van dienst.
Met
vriendelijke groet en hoogachting,
L.W.
Verhoef