drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 27 mei 2005

Gemeenteraad van

Postbus 13
2400 AA Alphen aan den Rijn

Geachte Raad,

Op verzoek van de heer G.N.P. Meereboer van de fractie Leefbaar Alphen/Alphense Stadspartij heb ik de jaarrekening 2004 van gemeente Alphen aan den Rijn bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en binnenkort de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording af van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbare documenten zijn.

Is de jaarrekening 2004 van Alphen aan den Rijn betrouwbaar?

Op verschillende plaatsen in het boekwerk "Programmaverslag 2004" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten in 2004 een bedrag is van € 6,158 miljoen.

Het staat te lezen op pagina 4, waar sprake is van een rekeningresultaat van € 6,15 miljoen.
Het overzicht op pagina 5 met opschrift: "Recapitulatie Programma" (i.c. de rekening van baten en lasten) sluit eveneens met het bedrag van € 6,158 miljoen.
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het Eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 15) bedraagt het Eigen vermogen per 31.12.2004  € 135,132 miljoen en per 31.12.2003  € 129,095 miljoen. Er is dus sprake van een toename van het Eigen vermogen van € 6,037 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een voordelig saldo van baten en lasten van € 6,037 miljoen.
Dit bedrag van € 6,037 miljoen als werkelijk (voordelig) saldo van de baten en de lasten, komt overeen met wat midden in het overzicht bovenaan pagina 5 "Resultaat voor bestemming" van € 6,037 miljoen wordt genoemd. Het was veel duidelijker geweest als wat met "Resultaat voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en de lasten". Alles wat in dit overzicht bovenaan pagina 5 onder en na dit "Resultaat voor bestemming" is opgenomen, is onzin, niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet moeten staan.

Dit bedrag van het werkelijke overschot in 2004 van € 6,037 miljoen krijgt reliëf als we het bijvoorbeeld vergelijken met de opbrengst van de onroerendezaakbelasting (OZB) in 2004 van € 12,435 miljoen (zie pagina 34). Alphen aan den Rijn had dus in 2004  met het allergrootste gemak de verhoging van de OZB, die zelfs de inflatie met 2,5% te boven ging, kunnen overslaan zonder zelfs maar in de rode cijfers te komen. Zelfs had met ongeveer de helft volstaan kunnen worden.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 6,037 miljoen is alleen goed, als bijvoorbeeld het Eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:

Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 6,158 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

Volgens de jaarrekening 2003 bedroegen de voorzieningen per 31-12-2003 € 34,153 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 21,247 miljoen is. Volgens de jaarrekening 2003 bedroeg het Eigen vermogen per 31-12-2003 € 116,189 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 129,095 miljoen is. In beide gevallen is een goedkeurende accountantsverklaring gegeven. Ten minste een van beide accountantsverklaringen is dus ten onrechte goedkeurend.

In de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen,, over zoiets als "arbeidskosten gerelateerde verplichtingen" (alleen grammaticaal al klopt hier helemaal niets van), over een zogenaamd volgens de nieuwe wettelijke voorschriften (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV)) aangescherpt onderscheid tussen reserves en voorzieningen (pagina 4), en waar het gaat over zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, en zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen in de openbare ruimte met een (al dan niet uitsluitend) maatschappelijk nut". Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou het boekwerk "Programmaverslag 2004." dunner en (vooral) toegankelijker maken.
Overigens adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dit zal het inzicht in waar het echt over hoort te gaan, aanmerkelijk verbeteren.

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed begrijpelijk zijn. Of dit het geval is kunt u het beste zelf beoordelen.

Volgens BBV artikel 25 lid 2 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a.    de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b.    de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan.

Volgens BBV artikel 28 moet een overzicht worden gegeven van de incidentele baten en lasten. Ik heb dat overzicht gemist. In dat overzicht had duidelijk gemaakt kunnen worden dat in het resultaat (ten onrechte overigens) een (aanzienlijk) bedrag begrepen is van ten onrechte doorgehaalde vakantiegeld- en vakantiedagen- en wachtgeldverplichtingen.

De winst-en-verliesrekening over 2002 sloot met een saldo van € 10,8 miljoen. Het werkelijke saldo was nadelig € 3,1 miljoen. Er werd dus € 13,9 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2003 sluit met een saldo van € 5,3 miljoen. Het werkelijke saldo was € 2,7 miljoen. Er werd dus € 2,6 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2004 sluit met een saldo van € 6,2 miljoen. Het werkelijke saldo is € 6,0 miljoen.

Met vriendelijke groet en hoogachting,