drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 19 januari 2007

De gemeenteraad van Alphen aan den Rijn
Postbus 13
2400 AA Alphen aan den Rijn

Betreft: Jaarrekening 2005 van gemeente Alphen aan den Rijn


Geachte Raad,

Zoals eerdere jaarrekeningen van uw gemeente en die van andere gemeenten heb ik ook, op verzoek van de heer G.N.P. Meereboer van de fractie van Leefbaar Alphen/Alphense Stadspartij, de jaarrekening 2005 van uw gemeente bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk toetsingsmiddel voor de betrouwbaarheid van de begrotingen. Op basis van deze jaarrekeningen en begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbaar zijn.
Is de jaarrekening 2005 van Alphen aan den Rijn betrouwbaar?

Allereerst valt op dat het boekwerk "Programmaverslag 2005" met de jaarrekening moeilijk toegankelijk en moeilijk leesbaar is, zeker voor niet financieel en niet jaarrekening-technisch geschoolde lezers, wat voor verreweg de meeste gemeenteraadsleden en andere belangstellenden het geval zal zijn. Een van de oorzaken is bijvoorbeeld het uitgebreide irrelevante (en zelfs in belangrijke mate foute) "gedoe" met reserves en voorzieningen.

Op verschillende plaatsen in de jaarrekening wordt gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten een bedrag is van € 10,7 miljoen.
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2005!

Het is opvallend dat in het onderdeel "Beleidsprogramma's" van het "Programmaverslag 2005" nauwelijks iets gezegd wordt over het saldo van de baten en de lasten. Het enige dat gezegd wordt, staat op pagina 12 waar een voordelig saldo wordt gesuggereerd van € 3,1 miljoen + € 6,3 miljoen = € 9,4 miljoen, wat dus noch overeenkomt met het in de jaarrekening gesuggereerde saldo van € 10,7 miljoen, noch met het werkelijke saldo van € 1,1 miljoen.
Dezelfde (foute) suggestie van een voordelig saldo van € 9,4 miljoen treft u ook aan in de Toelichting in de aanbiedingsbrief van het college van 26 april 2006.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het eigen vermogen. Volgens de balans bedraagt het eigen vermogen per 31.12.2005 € 136,2 miljoen en per 31.12.2004 € 135,1 miljoen. Er is dus sprake van een toename van het eigen vermogen van € 1,1 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten , d.w.z. een voordelig saldo van baten en lasten van € 1,1 miljoen.
(De opmerking op pagina 4 van de jaarrekening "De reserves van de gemeente zijn in 2005 ... met € 3,4 miljoen gedaald ..." is dus ook geheel en al onjuist.)

Dit bedrag van € 1,1 als werkelijk (voordelig) saldo van de baten en de lasten komt overeen met wat midden in het overzicht op pagina 2 "Resultaat voor bestemming" van - € 1.136 wordt genoemd. Het was echter veel duidelijker geweest als wat met "Resultaat voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en lasten". Alles wat in dit overzicht en in andere deeloverzichten onder en na dit "Resultaat voor bestemming" is opgenomen, is onzin en niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet moeten staan.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 1,1 miljoen is alleen goed als bijvoorbeeld het eigen vermogen per 31.12.2004 en per 31.12.2005 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:

Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 10,7 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

In de jaarrekening en het jaarverslag komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, over een "resultaat voor bestemming" en een "resultaat na bestemming" (er is maar één resultaat en dat is het resultaat, i.c. het saldo van de baten en de lasten), over zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, over zoiets als "arbeidskosten gerelateerde verplichtingen" (alleen al grammaticaal klopt hier helemaal niets van), en over zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen met een maatschappelijk nut". Dit soort onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou het boekwerk "Programmaverslag 2005" aanzienlijk dunner en (vooral) toegankelijker maken.
Overigens adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en alle lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dat zal het inzicht in waar het echt over moet gaan, aanmerkelijk verbeteren.

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed te begrijpen zijn. Of de jaarrekening aan deze niet onbelangrijke eis voldoet, kunt u het beste zelf beoordelen.

Volgens BBV artikel 25 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a. de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b. de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan, met name waar het gaat om de relatie tussen geldbedragen en teksten.

Volgens BBV artikel 28 moet een overzicht gegeven worden van de incidentele baten en lasten. Ik heb dat overzicht gemist.

De rekening van baten en lasten over 2002 sloot met een saldo van € 10,8 miljoen. Het werkelijke saldo was nadelig € 3,1 miljoen. Er werd dus € 13,9 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2003 sloot met een saldo van € 5,3 miljoen. Het werkelijke saldo was € 2,7 miljoen. Er werd dus € 2,6 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2004 sloot met een saldo van € 6,2 miljoen. Het werkelijke saldo was € 6,0 miljoen. Er werd dus € 0,2 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2005 sluit met een saldo van € 10,7 miljoen. Het werkelijke saldo is € 1,1 miljoen. Er wordt dus € 9,6 miljoen verzwegen.

Samenvattend:
Over de periode 2002–2005 werd een overschot gepresenteerd van € 33,0 miljoen. In werkelijkheid was er een overschot van € 6,7 miljoen. Een verschil derhalve van € 26,3 miljoen.

U leest er heel veel meer over op de website www.leoverhoef.nl, te beginnen met : "Boekhoudfraude bij gemeenten en provincies schering en inslag". Op de website treft u mijn bevindingen over de jaarrekeningen van Alphen aan den Rijn aan in de lijst "Uw gemeente en provincie". Mijn correspondentie van de afgelopen jaren met u als gemeenteraad treft u aan in "Dossier: Alphen aan den Rijn".

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef