drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede
Gemeenteraad van de
Gemeente Amersfoort
Postbus 4000
3800EA AMERSFOORT
Wijk bij Duurstede, 21 oktober
1998
Betreft: Jaarrekening 1997
Geachte raadsleden,
Als geïnteresseerde inwoner en dus burger van mijn woonplaats Wijk bij
Duurstede heb ik al enige tijd een discussie met mijn eigen gemeentebestuur over
de jaarrekeningen 1996 en 1997 van Wijk bij Duurstede. Van die jaarrekeningen
klopt niet veel. Het is daarom een hoogst onbetrouwbaar document. Naar
aanleiding daarvan plaatste het Utrechts Nieuwsblad bijgaande ingezonden brief
van mij op 1.7.1998 (zie bijlage). Daarin noem ik als gemeente waarvan haar
jaarrekening ook niet klopt, niet de gemeente Amersfoort, en wel om de reden dat
ik uw jaarrekening niet kende. Ik was echter wel nieuwsgierig hoe bijvoorbeeld
de jaarrekening van uw gemeente eruit zou zien. Nu ik echter ook van ùw
jaarrekening kennis heb genomen, moet ik helaas ook van de jaarrekening van ùw
gemeente constateren dat ook deze een hoogst onbetrouwbaar en dus volstrekt
onbruikbaar document is. Deze uitlating vereist, denk ik, enige toelichting. Ik
denk ook dat ik u met mijn opmerkingen een dienst kan bewijzen. U kunt er bij uw
volgende jaarrekeningen en begrotingen rekening mee houden. Vandaar deze
brief.
Toen ik ook ùw jaarrekening bekeek, ben ik daar erg van geschrokken. Wat
ik onder ogen kreeg, wordt dan weliswaar "Jaarrekening" genoemd, maar heeft met
een jaarrekening, laat staan met een betrouwbare jaarrekening en dus met een
betrouwbaar sturingsmiddel en met een betrouwbaar verantwoordingsverslag, niets
uitstaande. Circa 170 pagina's vol met hoogst onjuiste cijfers en onzin-teksten,
waarvan de meesten van u ongetwijfeld niets begrepen zullen
hebben.
Dat betekent dus ook dat van uw "Jaarverslag 1997" - naar mijn mening
overigens een goed initiatief -, waar het gaat om de financiële cijfers op
pagina 49 e.v., helemaal niets klopt. Dat is uiteraard jammer van alle moeite
die aan dit Jaarverslag is besteed.
Voor u is de jaarrekening een belangrijk document: hiermee legt het
college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over
het door hem gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u
een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 1998 en de
(a.s.) begroting 1999. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening
een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt u aan "uw" burgers rekening
en verantwoording af van het door u gevoerde (financiële) beleid en
beheer.
Ook de jaarrekening 1997 van Amersfoort voldoet in de verste verten niet
aan de meest elementaire eisen die je aan een jaarrekening mag stellen: inzicht
geven in de omvang van de baten en de lasten en het saldo daarvan, en in de
omvang en samenstelling van het vermogen en m.n. van de reserves. Uw
jaarrekening voldoet derhalve dus ook in de verste verten niet aan de wettelijke
eisen die aan u gesteld worden bij het opmaken en vaststellen van de
gemeentelijke jaarrekening.
Wat betreft de baten en de lasten en het saldo daarvan suggereren
de begeleidende teksten bij uw jaarrekening (zie bijvoorbeeld het
Exploitatie-overzicht op pagina 7) dat het saldo van de baten en de lasten ƒ 7,9
miljoen is. Niets is echter minder waar. Nadere bestudering van de jaarrekening
leert dat het saldo van de baten en de lasten volgens de jaarrekening ƒ 13,3
miljoen is. (En in werkelijkheid zelfs een heel ander bedrag, maar dat is
vanwege de gebrekkige en onvolledige toelichting niet te achterhalen.) En dat is
wel iets anders.
Het verschil wordt op de eerste plaats veroorzaakt doordat er
verschillende (al dan niet omvangrijke) baten en lasten weliswaar in de
jaarrekening zijn opgenomen, maar buiten de rekening zijn gelaten en
buiten de rekening om rechtstreeks zijn toegevoegd of onttrokken aan het eigen
vermogen. Omdat dit de niet deskundige lezers - wat de meeste gemeenteraadsleden
zullen zijn - gemakkelijk ontgaat en hen dus gemakkelijk op het verkeerde been
zet, wordt dit door de voor u geldende wettelijke voorschriften, i.c. de
zogenoemde Comptabiliteitsvoorschriften, uitdrukkelijk verboden. U moet
alle baten en lasten in de rekening opnemen. Als u dit, zoals de wet en
vaste jurisprudentie uitdrukkelijk voorschrijven, gedaan had, zou de rekening er
uiteraard heel anders uitzien. De rekening zou dan ten minste het door mij
genoemde bedrag van ƒ 13,3 miljoen als saldo van de baten en lasten hebben
gehad.
Het verschil wordt verder veroorzaakt doordat verschillende baten en
lasten zijn opgehoogd met fictieve bedragen. De als baten en lasten
gepresenteerde bedragen komen dus in verschillende gevallen volstrekt niet
overeen met de werkelijke baten en lasten. Ook dit zal de niet deskundige lezers
volkomen ontgaan.
Als uw rekening correct zou zijn opgemaakt, zou de rekening eindigen met
(ten minste) het door mij genoemde saldo van ƒ 13,3
miljoen.
Het bedrag van ƒ 13,3 miljoen bereken ik op eenvoudige wijze door het
saldo van het eigen vermogen op 31.12.1997 (volgens uw jaarrekening ƒ 190,6
miljoen) af te trekken van het saldo van het eigen vermogen op 31.12.1996
(volgens uw jaarrekening ƒ 177,3 miljoen). Het verschil (i.c. ƒ 13,3 miljoen) is
namelijk, hoe je het ook keert of wendt, per definitie gelijk aan het saldo van
de baten en de lasten. Althans, als er niet oneigenlijke afboekingen van het
eigen vermogen hebben plaatsgevonden. Dit laatste is bij u ook het geval. Aan uw
jaarrekening is te ontlenen dat de aanschaffingsprijs van verschillende vaste
activa, in plaats van te worden opgenomen aan de debetzijde van de balans, als
negatieve post aan de creditzijde van de balans zijn opgenomen en wel in
mindering van het eigen vermogen. Om welk bedrag het in 1997 gaat, vermeldt uw
jaarrekening niet. Omdat hierdoor het bedrag van de reserves aan het begin en
aan het eind van het jaar niet correct weergegeven worden, is zelfs door de
methode van vermogensvergelijking niet aan uw jaarrekening te ontlenen wat het
werkelijke saldo van de baten en de lasten is.
Wanneer u alle baten en lasten in de rekening zou hebben opgenomen, zou
deze dus geëindigd zijn met een saldo van ƒ 13,3 miljoen. Dit uiteraard wel
onder de veronderstelling dat alle baten en lasten juist bepaald en weergegeven
zouden zijn.
Van de jaarrekeningen van de meeste gemeenten en ook die van Amersfoort
valt te ontlenen dat vele baten en lasten inderdaad volstrekt onjuist bepaald en
dus volstrekt onjuist weergegeven zijn.
Aan uw jaarrekening is (ten minste) te ontlenen
dat:
- een (onbekend) bedrag van de vaste activa in plaats van aan de
debetzijde van de balans te zijn opgenomen, op één van de posten van de
creditzijde van de balans, in dit geval het eigen vermogen, is afgetrokken.
Hierdoor worden de vaste activa en uiteraard ook het eigen vermogen, i.c. de
reserves, voor een te laag en dus verkeerd bedrag weergegeven. Omdat op deze
vaste activa niet meer wordt afgeschreven, ontbreken er afschrijvingslasten in
de rekening.
- een (onbekend) bedrag van de Grond-, weg- en waterbouwkundige werken in
plaats van aan de debetzijde van de balans te zijn opgenomen, op één van de
posten van de creditzijde van de balans, in dit geval het eigen vermogen, is
afgetrokken. Hierdoor worden deze onderhanden werken en uiteraard ook het eigen
vermogen, i.c. de reserves, voor een te laag en dus verkeerd bedrag weergegeven.
Door deze onterechte verlaging van de post onderhanden werken wordt ook het
resultaat van deze werken verkeerd weergegeven.
- onder de reserves verschillende posten voorkomen die in het geheel geen
reserves zijn maar verplichtingen representeren. Hierdoor wordt het eigen
vermogen, i.c. de reserves, te hoog en dus verkeerd voorgesteld. Hierdoor worden
ook de lasten die met deze verplichtingen samenhangen, geheel verkeerd in de
rekening weergegeven.
- onder de voorzieningen verschillende posten voorkomen die in het geheel
geen verplichtingen representeren. Hierdoor wordt het eigen vermogen, i.c. de
reserves, te laag en dus verkeerd voorgesteld. Hierdoor worden ook de lasten die
met deze "voorzieningen" samenhangen, geheel verkeerd in de rekening
weergegeven.
- de rentelasten met een bedrag van ƒ 10,3 miljoen te hoog zijn
weergegeven.
- de renteverplichtingen inzake oudere leningen ontbreken.
Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de
onderhanden werken, de voorzieningen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening
ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten
en lasten af te lezen. Kortom, aan de jaarrekening is wèl te ontlenen dat het
saldo van de baten en de lasten niet het door u gesuggereerde bedrag van
ƒ 7,9 miljoen is, maar stelt overigens niet in staat te berekenen wat dan het
saldo van de baten en de lasten wèl is.
Het valt ook op dat de specificaties van de reserves en de voorzieningen
niet aansluiten aan de balans en dat de (wettelijk verplichte) toelichtingen op
de reserves en de voorzieningen voor een belangrijk deel ontbreken, waardoor de
jaarrekening terzake van de reserves en de voorzieningen niet dat inzicht geeft
dat een gebruiker nodig heeft en waartoe de wet overigens
verplicht.
Kortom,
ook de jaarrekening van Amersfoort stelt
volstrekt niet in staat om een oordeel, laat staan een verantwoord oordeel, te
vormen over de financiële positie en over de baten en de lasten en het saldo
daarvan. En daar ging het toch in eerste instantie om! De jaarrekening voldoet
alleen daarom al niet aan belangrijke wettelijke voorschriften. Dat betekent dat
de jaarrekening totaal ongeschikt is als sturings- en verantwoordingsinstrument.
Dat betekent dat u bijvoorbeeld de geïnteresseerde burger, maar, naar ik
aanneem, ook uzelf, belangrijke informatie onthoudt, informatie waar de burger
en uzelf wel degelijk recht op hebben!
Ik denk dat u ervan uit kunt gaan dat ook uw begroting 1998 en
(binnenkort) uw begroting 1999 op dezelfde wijze als de jaarrekening zijn
opgemaakt en dat u die dus, net zoals uw jaarrekening, maar beter meteen bij het
oud papier kunt wegdoen. Wat heb je aan 170 pagina's volstrekt onbetrouwbare
informatie?
Ik denk dat er alle aanleiding is dat u de jaarrekening volledig laat
overmaken en dat de burgers en uzelf een jaarrekening krijgen die wèl
voldoet.
Ten minste heeft de belangstellende burger, maar ook uzelf, recht op een
antwoord op de volgende vragen:
- Wat is het werkelijke saldo van de baten en lasten van de gemeente over
1997?
- Wat is de werkelijke omvang van de reserves einde
1997?
Hetzelfde geldt ongetwijfeld en onverkort ook voor uw begrotingen 1998 en
1999.
Uw reactie te vernemen stel ik op prijs.
Met vriendelijke groet en hoogachting,
L.W. Verhoef