drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Gemeenteraad van de
Gemeente Amstelveen
Ln Nw Amstel 1
1182JR AMSTELVEEN

Wijk bij Duurstede, 5 maart 1999

Betreft: Jaarrekening 1997

Geachte Raad,

Als geïnteresseerde inwoner en dus burger van mijn woonplaats Wijk bij Duurstede heb ik al enige tijd een discussie met mijn eigen gemeentebestuur over de jaarrekeningen 1996 en 1997 van Wijk bij Duurstede. Van die jaarrekeningen klopt niet veel. Het zijn daarom hoogst onbetrouwbare documenten. Naar aanleiding daarvan plaatste het Utrechts Nieuwsblad bijgaande ingezonden brief van mij op 1.7.1998 (zie bijlage). Daarin noem ik enige gemeenten waarvan de jaarrekening ook niet klopt. Ik was ook nieuw­sgierig hoe bijvoorbeeld de jaarrekening van uw gemeente eruit zou zien. Nu ik echter ook van de jaarrekening (1997) van Amstelveen kennis heb genomen, moet ik helaas ook van de jaarrekening van ùw gemeente constateren dat ook deze een volstrekt onbetrouwbaar en dus volstrekt onbruikbaar document is. Deze uitlating vereist, denk ik, enige toelichting. Ik denk ook dat ik u met mijn opmerkingen een dienst kan bewijzen. U kunt er bij uw volgende jaarrekeningen en begrotingen rekening mee houden. Vandaar deze brief.

De jaarrekening van een gemeente is een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het door hem gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 1998 en de begroting 1999. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt u aan uw burgers rekening en verantwoording af van het door u gevoerde (financiële) beleid en beheer.

Ook de jaarrekening 1997 van Amstelveen voldoet niet aan de meest elementaire eisen die je aan een jaarrekening mag stellen: inzicht geven in de omvang van de baten en de lasten en het saldo daarvan, en in de omvang en samenstelling van het vermogen en m.n. van de reserves. Uw jaarrekening voldoet derhalve dus ook niet aan de wettelijke eisen die aan u gesteld worden bij het opmaken en vaststellen van de gemeentelijke jaarrekening. Het is bovendien jammer van de moeite die eraan besteed is.

Wat betreft de baten en de lasten en het saldo daarvan suggereren de teksten in uw jaarrekening en de rekening zelf dat het saldo van de baten en de lasten ƒ 2,9 miljoen is. Niets is echter minder waar. Nadere bestudering van de jaarrekening leert dat het saldo van de baten en de lasten volgens de jaarrekening zelf ƒ 7,7 miljoen is. (En in werkelijkheid zelfs een heel ander bedrag, maar dat is vanwege de grote onvolkomenheden van de jaarrekening, met name van de toelichting, niet te achterhalen.) En dat is wel iets anders.

Het verschil wordt op de eerste plaats veroorzaakt doordat er verschillende (al dan niet omvangrijke) baten en lasten weliswaar in de jaarrekening zijn opgenomen, maar buiten de rekening zijn gelaten en buiten de rekening om rechtstreeks zijn toegevoegd of onttrokken aan het eigen vermogen. Omdat dit de niet deskundige lezers - wat de meeste raadsleden en andere gebruikers zullen zijn - gemakkelijk ontgaat en hen dus gemakkelijk op het verkeerde been zet, wordt dit door de voor u geldende wettelijke voorschriften, i.c. de zogenoemde Comptabiliteitsvoorschriften, uitdrukkelijk verboden. U moet alle baten en lasten in de rekening opnemen. Als u dit, zoals de wet en vaste jurisprudentie uitdrukkelijk voorschrijven, gedaan had, zou de rekening er uiteraard heel anders uitzien. De rekening zou dan het door mij genoemde bedrag van ƒ 7,7 miljoen als saldo van de baten en lasten hebben gehad.
Het verschil wordt verder veroorzaakt doordat verschillende baten en lasten zijn opgehoogd met fictieve bedragen. De als baten en lasten gepresenteerde bedragen komen dus in verschillende gevallen volstrekt niet overeen met de werkelijke bedragen van de baten en de lasten. Ook dit zal de niet deskundige lezers, en dus het merendeel van uw college, volkomen ontgaan.

Als uw rekening correct zou zijn opgemaakt, zou de rekening eindigen met het door mij genoemde saldo van ƒ 7,7 miljoen.
Het bedrag van ƒ 7,7 miljoen bereken ik op eenvoudige wijze door het saldo van het eigen vermogen op 31.12.1997 (volgens uw jaarrekening ƒ 295,1 miljoen) af te trekken van het saldo van het eigen vermogen op 31.12.1996 (volgens uw jaarrekening - na correctie van in de jaarrekening 1996 te hoog weergegeven eigen vermogen - ƒ 287,4 miljoen). Het verschil (i.c. ƒ 7,7 miljoen) is namelijk, hoe je het ook keert of wendt, per definitie gelijk aan het saldo van de baten en de lasten. Dit uiteraard wel onder de veronderstelling dat het bedrag van het eigen vermogen (i.c. van de reserves) goed in de balans is weergegeven. Dat is in uw jaarrekening echter stellig niet het geval.

Wanneer u alle baten en lasten in de rekening zou hebben opgenomen, zou deze dus geëindigd zijn met een saldo van ƒ 7,7 miljoen. Dit uiteraard wel onder de veronderstelling dat alle baten en lasten juist bepaald en weergegeven zouden zijn. Ook dit is in uw jaarrekening stellig niet het geval.

Aan de jaarrekeningen van de meeste gemeenten en provincies en ook die van Amstelveen valt te ontlenen dat het eigen vermogen c.q. de reserves en vele baten en lasten volstrekt onjuist bepaald en dus volstrekt onjuist weergegeven zijn.

Aan uw jaarrekening is (ten minste) te ontlenen dat:

• in het verleden (naar alle waarschijnlijkheid zoals ik uit de jaarrekening meen op te mogen maken) een (onbekend) bedrag van de vaste activa in plaats van aan de debetzijde van de balans te zijn opgenomen, op één van de posten van de creditzijde van de balans, in dit geval het eigen vermogen, is afgetrokken. Hierdoor worden de vaste activa en uiteraard ook het eigen vermogen, i.c. de reserves, voor een te laag en dus verkeerd bedrag weergegeven. Omdat op deze vaste activa niet meer wordt afgeschreven, ontbreken er afschrijvingslasten in de rekening. Omdat dit doorwerkt in heel veel posten van de rekening, zijn dus al die kostenposten te laag voorgesteld.
• onder de reserves diverse "reserves" zijn opgenomen die geheel of ten dele in het geheel geen reserves zijn, maar verplichtingen. Dit betreft bijvoorbeeld de "reserve afkoopsom graven" en de "reserve egalisatiefonds reiniging"; het gaat in dit geval om vooruitontvangen baten, die t.z.t. te maken kosten zullen compenseren.
• onder de verplichtingen, i.c. de voorzieningen, bedragen voorkomen die geheel of ten dele in het geheel geen verplichtingen zijn. Dit betreft ten minste de "voorziening overheveling budgetten". Hierdoor ook zijn in de rekening de kosten die samenhangen met deze "verplichtingen" die geen verplichtingen zijn, onjuist weergegeven.
• in de balans ten minste bestaande verplichtingen als een voorziening voor wachtgeld- en pensioenverplichtingen jegens (oud-)wethouders ontbreken. Het gaat hierbij (naar alle waarschijnlijkheid) om een aanzienlijk bedrag.
• de rentelasten met ƒ 10,8 miljoen te hoog zijn weergegeven.

Aan de jaarrekening zelf is derhalve wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van ƒ 2,9 miljoen is, maar diezelfde jaarrekening stelt volstrekt niet in staat daaraan te ontlenen wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is. Zo is ook aan de jaarrekening zelf derhalve wèl te ontlenen dat het saldo van de reserves niet het gesuggereerde bedrag van ƒ 295 miljoen is, maar stelt diezelfde jaarrekening volstrekt niet in staat daaraan te ontlenen wat dan het saldo van de reserves wèl is. Dat is toch, voorzichtig uitgedrukt, wel heel merkwaardig!

Dat was, zo blijkt dus ook uit de jaarrekening 1997, ook het geval met uw jaarrekening 1996.

Kortom,
   ook de jaarrekening van Amstelveen stelt volstrekt niet in staat om een oordeel, laat staan een verantwoord oordeel, te vormen over de financiële positie van de gemeente en over de baten en de lasten en het saldo daarvan. En daar ging het toch in eerste instantie om! De jaarrekening voldoet alleen daarom al niet aan belangrijke wettelijke voorschriften. Dat betekent dat de jaarrekening totaal ongeschikt is als sturings- en verantwoordingsinstrument en dat het volstrekt onverantwoord is de jaarrekening als zodanig te gebruiken. Dat betekent ook dat u bijvoorbeeld de geïnteresseerde burgers, maar, naar ik aanneem, ook uzelf, belangrijke informatie onthoudt, informatie waar die burgers en uzelf wel degelijk recht op hebben!

Ik denk dat u ervan uit kunt gaan dat ook uw begroting 1998 en uw begroting 1999 op dezelfde wijze als de jaarrekening zijn opgemaakt en dat u die dus, net zoals uw jaarrekening, maar beter meteen bij het oud papier kunt wegdoen. Wat heb je aan zoveel pagina's volstrekt onbetrouwbare informatie?

Ik denk dat er alle aanleiding is dat u de jaarrekening volledig laat overmaken en dat de burgers en uzelf een jaarrekening krijgen die wèl voldoet.
Ten minste heeft de belangstellende burger, maar ook uzelf, recht op een antwoord op de volgende vragen:

• Wat is het werkelijke saldo van de baten en lasten van de gemeente over 1997?
• Wat is de werkelijke omvang van de reserves einde 1997?

Hetzelfde geldt ongetwijfeld en onverkort ook voor uw begrotingen 1998 en 1999.

Uw reactie te vernemen stel ik zeer op prijs.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef