drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede,  1 december 1999

Gemeenteraad van
Gemeente Apeldoorn
Postbus 9033
7300 ES  Apeldoorn

Betreft: Jaarrekening 1998

Geachte raad,

Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de reactie van uw raad van 23 november j.l. op mijn brief aan u van 17 augustus j.l. over de kwaliteit c.q. betrouwbaarheid, of beter gezegd: onbetrouwbaarheid, van de jaarrekening 1998 van uw gemeente en - in het verlengde daarvan - van uw begrotingen 1999 en 2000.
Zoals u waarschijnlijk weet, deed ik in de afgelopen tijd aan meer gemeenten en provincies mijn commentaar op hun jaarrekeningen (en begrotingen) toekomen. (Zie ook mijn bijdrage in de Volkskrant van 25 oktober j.l.) Weinigen daarvan namen de moeite een zo uitvoerige reactie te formuleren als u dat deed. De meeste gemeenten en provincies (zo ze al reageren) melden mij dat hun accountant de jaarrekening goed vindt en de toezichthouder (provincie c.q. ministerie) ook, en dat de jaarrekening "dus daarom" goed is. (Merkwaardige redenering, vindt u ook niet? Zo reageert u niet (of toch ook?)).
Dat u zo uitvoerig reageert, verdient waardering. De kwestie is er overigens belangrijk genoeg voor: begrotingen en jaarrekeningen zijn voor u als raad belangrijke sturings- en verantwoordingsinstrumenten. Die begrotingen en jaarrekeningen dienen gezien hun betekenis, dat zult u met mij eens zijn, betrouwbaar te zijn. Met name vanwege het aspect van de betrouwbaarheid schrijft de wet (i.c. de Gemeentewet) voor dat een accountant een onderzoek doet naar de betrouwbaarheid van de jaarrekening.

Ik schreef u dat uw jaarrekening een volstrekt onbetrouwbaar document is. Een jaarrekening, zo ook die van een gemeente en dus ook van uw gemeente, moet in de rekening een betrouwbaar beeld geven van de omvang van de baten en de lasten over het jaar en het saldo van die baten en lasten, en in de balans een betrouwbaar beeld van de financiële positie aan het begin en aan het eind van het jaar en m.n. van de omvang van de reserves. Uw jaarrekening 1998 geeft dat betrouwbare beeld niet. Uit m.n. de toelichtingen bij de balans en de rekening valt op te maken dat baten in een omvang van ƒ 58 miljoen en lasten in een omvang van ƒ 49,9 miljoen buiten de rekening en daarmee buiten de verantwoording zijn gelaten. Om redenen zoals door mij in mijn voorgaande brief genoemd, is het saldo van de (=alle) baten en lasten niet negatief ƒ 6,4 miljoen, maar positief ƒ 1,8 miljoen (afgezien van het feit dat veel baten en lasten totaal verkeerd weergegeven zijn).
De kans is groot dat door de presentatie van een verkeerd saldo van de baten en de lasten door u bepaalde besluiten zijn genomen, die niet of in andere vorm zouden zijn genomen, als u als raad(sleden) geweten had wat het werkelijke saldo van de baten en de lasten was.
Hetzelfde geldt voor de balans. Deze geeft, om redenen zoals door mij in mijn voorgaande brief genoemd, een totaal verkeerd beeld van de omvang van de reserves.

Of uw jaarrekening wèl of nìet voldoet aan bepaalde wettelijke voorschriften (in dit geval de zogenoemde Comptabiliteitsvoorschriften) is in dit kader in het geheel niet relevant. Onbetrouwbaar blijft onbetrouwbaar.
De betrouwbaarheid van informatie, in dit geval uw jaarrekening, wordt niet bepaald door wettelijke voorschriften, i.c. de Comptabiliteitsvoorschriften, maar door het waarheidsgehalte van de informatie. Wat betreft uw jaarrekening:

• het is niet waar dat het saldo van de baten en de lasten negatief ƒ 6,4 miljoen is;
• het is niet waar dat de omvang van de reserves ƒ 259,5 miljoen is.

(Om in dit stadium eens uw eigen gedachten te ordenen, zou u zich op dit moment  de vraag kunnen stellen wat u liever heeft: een betrouwbare jaarrekening of een jaarrekening die voldoet aan de Comptabiliteitsvoorschriften.)

De kern van mijn bezwaren tegen uw reactie in uw brief van 23 november j.l. zit in het begin van de 2e alinea van uw brief, waar u mij in de mond legt: "Uw conclusie is, dat de jaarrekening .... niet voldoet aan de Comptabiliteitsvoorschriften en als gevolg daarvan geen tekort heeft van ƒ 6,4 mln. maar een overschot van ƒ 1,8 mln." Dit was echter niet mijn conclusie.
Mijn conclusie was dat uw jaarrekening onbetrouwbaar is.
Mijn conclusie was ook dat uw jaarrekening niet voldoet aan de Comptabiliteitsvoorschriften, omdat die (o.a.) voorschrijven

• dat de jaarrekening in de rekening een betrouwbaar beeld moet geven van alle baten en lasten en van het saldo daarvan, d.w.z. van alle baten en lasten;
• dat de jaarrekening in de balans een betrouwbaar beeld moet geven van de financiële positie en derhalve ook van de reserves.