drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede
Gemeenteraad van de
Gemeente Arnhem
Koningstraat 38
6811DG ARNHEM
Wijk bij Duurstede, 16 maart 1999
Betreft: Jaarrekening 1997
Geachte raad,
Als geïnteresseerde inwoner en dus burger van mijn woonplaats Wijk bij
Duurstede heb ik al enige tijd een discussie met mijn eigen gemeentebestuur over
de jaarrekeningen 1996 en 1997 van Wijk bij Duurstede. Van die jaarrekeningen
klopt niet veel. Het zijn daarom hoogst onbetrouwbare documenten. Naar
aanleiding daarvan plaatste het Utrechts Nieuwsblad bijgaande ingezonden brief
van mij op 1.7.1998 (zie bijlage). Daarin noem ik enige gemeenten waarvan de
jaarrekening ook niet klopt. Ik was ook nieuwsgierig hoe bijvoorbeeld de
jaarrekening van uw gemeente eruit zou zien. Nu ik echter ook van de
jaarrekening (1997) van Arnhem kennis heb genomen, moet ik helaas ook van de
jaarrekening van ùw gemeente constateren dat ook deze een onbetrouwbaar en dus
onbruikbaar document is. Deze uitlating vereist, denk ik, enige toelichting. Ik
denk ook dat ik u met mijn opmerkingen een dienst kan bewijzen. U kunt er bij uw
volgende jaarrekeningen en begrotingen rekening mee houden. Vandaar deze
brief.
De jaarrekening van een gemeente is een belangrijk document: hiermee legt
het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af
over het door hem gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor
u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 1998 en de
begroting 1999. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een
belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt u aan uw burgers rekening en
verantwoording af van het door u gevoerde (financiële) beleid en
beheer.
Ook de jaarrekening 1997 van Arnhem voldoet niet aan de meest elementaire
eisen die je aan een jaarrekening mag stellen: inzicht geven in de omvang van de
baten en de lasten en het saldo daarvan, en in de omvang en samenstelling van
het vermogen en m.n. van de reserves. Uw jaarrekening voldoet derhalve dus ook
niet aan de wettelijke eisen die aan u gesteld worden bij het opmaken en
vaststellen van de gemeentelijke jaarrekening. Het is bovendien jammer van de
moeite die eraan besteed is.
Wat betreft de baten en de lasten en het saldo daarvan suggereren
de teksten in uw jaarrekening en de rekening zelf dat het saldo van de baten en
de lasten (negatief) ƒ 5,1 miljoen is. Niets is echter minder waar. Nadere
bestudering van de jaarrekening leert dat het saldo van de baten en de lasten
volgens de jaarrekening zelf positief (!) ƒ 50,2 miljoen is. (En in
werkelijkheid wellicht zelfs een heel ander bedrag, maar dat is vanwege de
onvolkomenheden van de jaarrekening, met name van de toelichting, niet te
achterhalen.) En dat is wel iets anders.
Het verschil wordt op de eerste plaats veroorzaakt doordat er
verschillende (al dan niet omvangrijke) baten en lasten weliswaar in de
jaarrekening zijn opgenomen, maar buiten de rekening zijn gelaten en
buiten de rekening om rechtstreeks zijn toegevoegd of onttrokken aan het eigen
vermogen. Omdat dit de niet deskundige lezers - wat de meeste raadsleden en
andere gebruikers zullen zijn - gemakkelijk ontgaat en hen dus gemakkelijk op
het verkeerde been zet, wordt dit door de voor u geldende wettelijke
voorschriften, i.c. de zogenoemde Comptabiliteitsvoorschriften, uitdrukkelijk
verboden. U moet alle baten en lasten in de rekening opnemen. Als
u dit, zoals de wet en vaste jurisprudentie uitdrukkelijk voorschrijven, gedaan
had, zou de rekening er uiteraard heel anders uitzien. De rekening zou dan het
door mij genoemde bedrag van ƒ 50,2 miljoen als positief saldo van de baten en
lasten hebben gehad.
Als uw rekening correct zou zijn opgemaakt, zou de rekening eindigen met
het door mij genoemde saldo van ƒ 50,2 miljoen.
Het bedrag van ƒ 50,2 miljoen bereken ik op eenvoudige wijze door het
saldo van het eigen vermogen op 31.12.1997 (volgens uw jaarrekening ƒ 331,4
miljoen) af te trekken van het saldo van het eigen vermogen op 31.12.1996
(volgens uw jaarrekening ƒ 281,2 miljoen). Het verschil (i.c. positief ƒ 50,2
miljoen) is namelijk, hoe je het ook keert of wendt, per definitie gelijk aan
het saldo van de baten en de lasten. Dit uiteraard wel onder de veronderstelling
dat het bedrag van het eigen vermogen (i.c. van de reserves) goed in de balans
is weergegeven. Of dat in uw jaarrekening het geval is, valt door het ontbreken
van de nodige (zelfs wettelijk verplichte!) toelichtingen en specificaties niet
na te gaan. Gezien de wijze van omgaan door (vrijwel) alle andere gemeenten en
provincies met bijvoorbeeld de waardering van de vaste activa en met de
voorzieningen, zal dat ongetwijfeld ook in uw jaarrekening niet het geval zijn.
Het is stellig de moeite waard dit na te gaan.
Wanneer u alle baten en lasten in de rekening zou hebben opgenomen, zou
deze dus geëindigd zijn met een (positief) saldo van ƒ 50,2 miljoen. Dit
uiteraard wel onder de veronderstelling dat alle baten en lasten juist bepaald
en weergegeven zouden zijn. Ook dit is in uw jaarrekening waarschijnlijk niet
het geval, om dezelfde redenen als die ik hiervoor ten aanzien van de
balanswaarderingen noemde.
Aan de jaarrekeningen van de meeste gemeenten en provincies (dus waarom
ook niet aan die van Arnhem?) is (ten minste) te ontlenen
dat:
- in het verleden een (meestal onbekend) bedrag van de vaste activa in
plaats van aan de debetzijde van de balans te zijn opgenomen, op één van de
posten van de creditzijde van de balans, i.c. het eigen vermogen, is
afgetrokken. Hierdoor worden de vaste activa en uiteraard ook het eigen
vermogen, i.c. de reserves, voor een te laag en dus verkeerd bedrag weergegeven.
Omdat op deze vaste activa niet meer wordt afgeschreven, ontbreken er
afschrijvingslasten in de rekening. Omdat dit doorwerkt in heel veel posten van
de rekening, zijn dus al die kostenposten te laag
voorgesteld.
- onder de reserves diverse "reserves" zijn opgenomen die geheel of ten
dele in het geheel geen reserves zijn, maar
verplichtingen.
- onder de verplichtingen, i.c. de voorzieningen, bedragen voorkomen die
geheel of ten dele in het geheel geen verplichtingen zijn. Hierdoor ook zijn in
de rekening de kosten die samenhangen met deze "verplichtingen" die geen
verplichtingen zijn, onjuist weergegeven.
- in de balans diverse bestaande verplichtingen ontbreken, zoals een
voorziening voor wachtgeld- en pensioenverplichtingen jegens (oud-)wethouders.
Het gaat hierbij in het algemeen om aanzienlijke
bedragen.
Aan de jaarrekening van Arnhem is in ieder geval wel te ontlenen dat de
rentelasten met een bedrag van ƒ 17,3 miljoen te hoog zijn
voorgesteld.
Ik denk dat u ervan uit kunt gaan dat ook uw begroting 1998 en uw
begroting 1999 op dezelfde wijze als de jaarrekening zijn opgemaakt en dat u die
dus, net zoals uw jaarrekening, maar beter meteen bij het oud papier kunt
wegdoen. Wat heb je aan zoveel pagina's volstrekt onbetrouwbare
informatie?
Ik denk dat er alle aanleiding is dat u de jaarrekening volledig laat
overmaken en dat de burgers en uzelf een jaarrekening krijgen die wèl
voldoet.
Ten minste heeft de belangstellende burger, maar ook uzelf, recht op een
antwoord op de volgende vragen:
- Wat is het werkelijke saldo van de baten en lasten van de gemeente over
1997?
Hetzelfde geldt ongetwijfeld en onverkort ook voor uw begrotingen 1998 en
1999.
Uw reactie te vernemen stel ik zeer op prijs.
Met vriendelijke groet en hoogachting,
L.W. Verhoef