drs.
L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard
13
3962
JR Wijk bij Duurstede
Wijk
bij Duurstede,
3 augustus 2004
Gemeenteraad
van
Gemeente
Arnhem
Postbus
9029
6800
EL Arnhem
Betreft: Jaarrekening 2003
Het
nadelig saldo over het jaar 2003 bedraagt € 32,0 miljoen
Aldus de suggestie in uw jaarverslag
over 2003Is deze suggestie
juist?
Nee, want het nadelig saldo is in werkelijkheid € 10,4
miljoen
Dat scheelt dus € 21,6
miljoen
Boekhoudfraude dus!
Alweer
Geachte
Raad,
Voor
u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document:
hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en
verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de
jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de
begroting 2003 en de begroting 2004. Op basis van deze begrotingen beslist u
over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan
van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de
jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het
gemeentebestuur al dan niet met uw goedkeuring aan de burgers rekening en
verantwoording af van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg
belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbare documenten
zijn.
Is
de jaarrekening 2003 van Arnhem betrouwbaar? Nee!
Ik
ben geïnteresseerd in hoe gemeenten en provincies hun jaarrekeningen en
begrotingen opmaken. Van die jaarrekeningen en begrotingen klopt, zo is mijn
ervaring, in het algemeen niet veel. Ze zitten boordevol hoogst onjuiste en
inconsistente informatie en boordevol onzin-teksten. Het zijn daarom in het
algemeen hoogst onbetrouwbare documenten. Om die reden is het volstrekt
onverantwoord om op basis van deze begrotingen en jaarrekeningen gemeenten en
provincies te besturen en daarover verantwoording af te
leggen.
Ik
heb, zoals eerder de jaarrekeningen 2000 en 2002 (zie mijn eerdere brieven aan
u), ook de jaarrekening 2003 van uw gemeente beoordeeld. Ook de jaarrekening
2003, zo is mijn conclusie, heeft met een jaarrekening, laat staan met een
betrouwbare jaarrekening en dus met een betrouwbaar sturingsmiddel en met een
betrouwbaar verantwoordingsverslag, niets uitstaande. Veel hoogst onjuiste en
vooral onbetrouwbare cijfers en onzin-teksten (vooral waar het gaat over
reserves, zoiets als weerstandsvermogen, zoiets als "voor de rente bestemde
reserves", en voorzieningen), waarvan de meesten van u, het kan niet anders,
ongetwijfeld weinig begrepen zullen hebben. Het is uiteraard jammer van alle
moeite die aan de jaarrekening en aan het bestuderen daarvan besteed
is.
Ook
de jaarrekening 2003 van Arnhem voldoet in de verste verten niet aan de meest
elementaire eisen die je aan een jaarrekening mag stellen: op betrouwbare wijze
inzicht geven in de omvang van de baten en de lasten en het saldo daarvan, en in
de omvang en samenstelling van het vermogen en m.n. van de reserves. De
jaarrekening voldoet derhalve dus ook in de verste verten niet aan de wettelijke
eisen die gesteld worden bij het opmaken en vaststellen van de
jaarrekening.
Wat
betreft de baten en de lasten en het saldo daarvan, suggereren de rekening en de
begeleidende teksten bij uw jaarrekening dat het saldo van de baten en de lasten
(overeenkomstig wat in de rekening opgenomen is) een tekort van € 32,0 miljoen
is. Niets is echter minder waar! Bestudering van de jaarrekening leert dat het nadelig saldo van de baten en de lasten
in werkelijkheid € 10,4 miljoen is. En dat is wel iets anders!
Wat
mag u als gemeenteraad en wat mogen de burgers, belastingbetalers en andere
belanghebbenden en belangstellenden niet weten?
Het
verschil wordt op de eerste plaats veroorzaakt doordat er baten en lasten buiten de rekening zijn gelaten. Het
gaat om tientallen miljoenen euro's.
Het betreft tientallen posten. Omdat dit de niet deskundige lezers - wat de
meeste gemeenteraads- c.q. statenleden en andere belanghebbenden en
belangstellenden zullen zijn - gemakkelijk ontgaat en hen dus gemakkelijk op het
verkeerde been zet, wordt dit door de voor provincies en gemeenten geldende
wettelijke voorschriften, i.c. de zogenoemde Comptabiliteitsvoorschriften
(artikel 27), uitdrukkelijk verboden. Alle baten en alle lasten moeten in de rekening worden opgenomen. Als
dit, zoals de wet en vaste jurisprudentie uitdrukkelijk voorschrijven, gedaan
was, zou de rekening er uiteraard heel anders hebben
uitgezien.
Aan
de jaarrekening valt wel te zien dat er (delen van) baten en lasten buiten de
rekening gelaten zijn, er valt niet of nauwelijks te zien welke baten- en
lastenposten het betreft. Dat betekent dat alle baten- en lastenposten die in de
rekening opgenomen zijn, verdacht
zijn en onjuist kunnen zijn. Dat
betekent dat elke vergelijking tussen begrotingscijfers en rekeningcijfers
onmogelijk is geworden.
Als
uw rekening correct zou zijn opgemaakt, zou de rekening eindigen met het door
mij genoemde nadelig saldo van € 10,4 miljoen.
Het
bedrag van € 10,4 miljoen bereken ik door het saldo van het eigen vermogen op
31.12.2002 (volgens uw jaarrekening € 248,2 miljoen, na correctie voor ten
onrechte op de balans opgenomen "geactiveerde tekorten" van € 25,8 miljoen,
derhalve € 222,4 miljoen) af te trekken van het saldo van het eigen vermogen op
31.12.2003 (volgens uw jaarrekening € 223,1 miljoen, na correctie voor de
"geactiveerde tekorten" van € 11,1 miljoen derhalve een bedrag van € 212,0
miljoen). Het verschil (i.c. nadelig € 10,4 miljoen) is namelijk, hoe je het ook
keert of wendt, per definitie gelijk aan het saldo van de (= alle) baten en de
lasten.
Wanneer
alle baten en lasten in de rekening zouden zijn opgenomen, zou deze dus
geëindigd zijn met een nadelig saldo van € 10,4 miljoen. Dit uiteraard wel onder
de veronderstelling dat alle baten en lasten en het eigen vermogen in begin- en
eindbalans juist bepaald en weergegeven zijn. Echter, aan de jaarrekeningen van
de meeste gemeenten en provincies en ook aan die van Arnhem valt te ontlenen dat
veel baten en lasten en het eigen vermogen volstrekt onjuist bepaald en dus
onjuist weergegeven zijn.
Aan
uw jaarrekening is (ten minste) te ontlenen dat:
- de rentelasten met een bedrag van € 1,1 miljoen te hoog zijn weergegeven, omdat er
voor dit bedrag in de rekening fictieve rentelasten zijn opgenomen terzake van
niet bestaande schulden.
- onder het eigen vermogen verschillende
bedragen voorkomen die in het geheel geen reserves zijn, maar verplichtingen.
Hierdoor wordt het eigen vermogen, i.c. de reserves, te hoog en dus verkeerd
voorgesteld. Hierdoor worden ook de baten en de lasten die met deze "reserves"
samenhangen, geheel verkeerd in de rekening weergegeven. Ten minste geldt dit
voor de nog niet bestede geoormerkte rijkssubsidies en diverse
tariefegalisatierekeningen. Bovendien doet zich de fout voor dat de presentatie
van de niet bestede subsidies in de balans ultimo 2003 afwijkt van die in de
balans ultimo 2002.
- onder de verplichtingen (i.c. voorzieningen
en schulden) de verplichtingen uit hoofde van vakantiegeld
ontbreken.
Omdat
uw jaarrekening veel belangrijke en wettelijk voorgeschreven (!) specificaties
van en toelichtingen op de reserves en op de voorzieningen mist (alleen al om
deze reden voldoet de jaarrekening niet aan de geldende wettelijke
voorschriften, i.c. de Comptabiliteitsvoorschriften), ontbreekt voldoende
mogelijkheid te beoordelen hoe hard het "reservekarakter" van de als reserves
gepresenteerde bedragen c.q. "voorzieningkarakter" van de als zodanig
gepresenteerde voorzieningen is.
Door
deze tekortkomingen in de presentatie van de verplichtingen en het eigen
vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het
werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Kortom, aan de jaarrekening
is wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde tekort van €
32,0 miljoen is, maar stelt overigens niet in staat te zien wat dan het saldo
van de baten en de lasten wèl is.
Kortom,
de jaarrekening van Arnhem stelt volstrekt
niet in staat om een oordeel, laat staan een verantwoord oordeel, te vormen over
de financiële positie en over de baten en de lasten en het saldo daarvan. En
daar ging het toch in eerste instantie om! De jaarrekening voldoet alleen daarom
al niet aan belangrijke wettelijke voorschriften. Dat betekent dat de
jaarrekening totaal ongeschikt is als sturings- en verantwoordingsinstrument.
Dat betekent dat u bijvoorbeeld de geïnteresseerde burger, maar, naar ik
aanneem, ook uzelf, belangrijke informatie onthoudt, informatie waar de burger
en uzelf wel degelijk recht op hebben!
Ik
denk dat u ervan uit kunt gaan dat ook uw begroting 2004 op dezelfde wijze als
de jaarrekening is opgemaakt en dat u die dus, net zoals uw jaarrekening, maar
beter meteen bij het oud papier kunt wegdoen. Wat heb je aan 100-en pagina's
volstrekt onbetrouwbare informatie? Het is volstrekt onverantwoord om met behulp
van dit soort begrotingen een gemeente te besturen.
Uw
Meerjarenprogrammabegroting 2005-2008 (Waarom heet zoiets niet gewoon een
Meerjarenbegroting?) is inconsistent en dus ook al onbetrouwbaar. Wat in de
Overzichten van baten en lasten vanaf pagina 240 telkens als "Saldo" (telkens
een bedrag van € 0) wordt gepresenteerd, is stellig niet, wat u misschien zou
denken, het saldo van de geprognosticeerde baten en lasten. De vraag is of wat u
als "Exploitatieresultaat" wordt gepresenteerd, dan wèl het saldo is van de
baten en de lasten. Ook dat niet! Het verloop van het Eigen vermogen in de jaren
2005 - 2008 laat zien dat er ook in de begrotingen over de jaren 2005 - 2008
bedragen ontbreken. In tegenstelling tot wat u gesuggereerd wordt, maar in
werkelijkheid is het saldo van de begrote baten en de lasten over 2005 een
tekort van € 2,8 miljoen. Dus ook deze meerjarenbegroting kunt u beter direct
bij het oud papier wegdoen. Je hebt er helemaal niets aan.
Ik
denk dat er alle aanleiding is dat u de jaarrekening (en de genoemde
begrotingen) volledig laat overmaken en dat de burgers en uzelf een jaarrekening
krijgen die wèl betrouwbaar is.
Ten
minste heeft de belangstellende burger, maar ook uzelf, recht op een antwoord op
de volgende vragen:
- Wat is de werkelijke omvang van de baten en
de lasten in 2003?
- Wat is het werkelijke saldo van de baten en
lasten over 2003?
- Wat is de werkelijke omvang van de reserves
einde 2003?
- Wat zijn de werkelijke begrote baten en
lasten in 2004?
- Wat zijn de werkelijke begrote baten en
lasten in de meerjarenbegroting 2005-2008?
In
Vrij Nederland van 2 maart 2002 werd
onder de titel Gemeenten verbergen
miljarden een overzicht gepubliceerd van de door de 30 grote gemeenten in
hun jaarrekeningen 2000 verzwegen miljarden. De 30 grote gemeenten verzwegen
ruim ƒ 3,8 miljard. Arnhem "schitterde" ook in dat overzicht met een verzwegen
bedrag van ƒ 102 miljoen. In De
Telegraaf van 6 juli 2002 las u Gemeenten verbloemen eigen financiële
situatie. Honderden miljoenen buiten boekhoudingen gehouden. Arnhem hoort
daar dus ook bij.
De
winst-en-verliesrekening over 2000 sloot met een positief saldo van € 15,8
miljoen. Het werkelijke saldo was € 62,3 miljoen. Er werd dus € 46,5 miljoen
verzwegen.
De
winst-en-verliesrekening over 2001 sloot met een positief saldo van € 22,5
miljoen. Het werkelijke saldo was negatief € 0,6 miljoen. Er werd dus € 23,1
miljoen verzwegen.
De
winst-en-verliesrekening over 2002 sloot met een saldo van € 21,4 miljoen. Het
werkelijke saldo was negatief € 10,4 miljoen. Er werd dus € 31,8 miljoen
verzwegen.
De
winst-en-verliesrekening over 2003 sluit met een tekort van € 32,0 miljoen. Het
werkelijke tekort is € 10,4 miljoen. Er werd dus € 21,6 miljoen
verzwegen.
Uw
reactie te vernemen stel ik op prijs.
Met
vriendelijke groet en hoogachting,
L.W.
Verhoef