drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 4 juli 2005

Gemeenteraad van
gemeente Arnhem
Postbus 9029
6800 EL Arnhem

Betreft: Jaarrekening 2004 gemeente Arnhem

Geachte Raad,

Ik heb, zoals eerder de jaarrekeningen vanaf 2000 tot en met 2003, ook de jaarrekening en het jaarverslag 2004 van gemeente Arnhem bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als gemeenteraad(sfractie) zijn het jaarverslag en de jaarrekening van uw gemeente belangrijke documenten: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en binnenkort de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording af van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbare documenten zijn.
Is de jaarrekening 2004 van Arnhem betrouwbaar?

Allereerst valt op dat de boekwerken "Jaarverslag 2004" en "Jaarrekening 2004" met jaarrekening en jaarverslag moeilijk toegankelijk en moeilijk leesbaar zijn, zeker voor niet financieel en niet jaarrekening-technisch geschoolde lezers, wat voor verreweg de meeste gemeenteraadsleden en andere belangstellenden het geval zal zijn. Een van de oorzaken is bijvoorbeeld het veel ruimte in beslag nemende, irrelevante (zelfs in belangrijke mate foute) "gedoe" met reserves en voorzieningen. Het "verhaal" over de verschillen tussen begroting en rekening op pagina 5 van de jaarrekening is nagenoeg louter abracadabra.

Uiterst merkwaardig is dat de jaarrekening twee verschillende balansen blijkt te bevatten met verschillende cijfers (pagina 8-9 en pagina 54-55). Een onmogelijkheid!

Op verschillende plaatsen in de boekwerken "Jaarverslag 2004" en "Jaarrekening 2004" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten in 2004 een bedrag is van negatief € 2,614 miljoen.
Het staat te lezen op pagina 15 van het jaarverslag: "De gemeente heeft over 2004 een nadelig resultaat behaald van € 2,6 miljoen".
Het overzicht op pagina 4 van de jaarrekening met opschrift: "De exploitatie van lasten en baten 2004" (i.c. de rekening van baten en lasten) sluit eveneens met het negatieve bedrag van € 2,614 miljoen.
In de balans (pagina 8-9) staat onder "Eigen vermogen" eveneens te lezen: "Rekeningsaldo -2.614.178".
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het Eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 8-9) bedraagt het Eigen vermogen per 31.12.2004 € 171,120 miljoen. Het Eigen vermogen per 31.12.2003 bedraagt na correctie voor ten onrechte geactiveerde tekorten van € 11,053 miljoen per saldo € 197,280 miljoen. Er is dus sprake van een afname van het Eigen vermogen van (€ 197,280 miljoen - € 171,120 miljoen =) € 26,160 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een nadelig saldo van baten en lasten van € 26,160 miljoen.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van negatief € 26,160 miljoen is alleen goed, als bijvoorbeeld het Eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:

Door deze tekortkomingen in de presentatie van het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde nadelig saldo van € 2,614 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

In de hoofdstukken van het jaarverslag waar de zogenoemde programma's worden behandeld, zijn steeds in de paragrafen "Middelen" de baten en de lasten per deelprogramma gegeven (pagina 19, 21, 23 etc). Deze cijfers zouden exact gelijk moeten zijn aan de overeenkomstige cijfers in de rekening van baten en lasten (pagina 4 van de jaarrekening). Dat is niet het geval. De indeling van de rekening en de indeling van de baten-lasten-overzichten van de deelprogramma's zijn zelfs in het geheel niet identiek. In de rekening ontbreekt eveneens een opgave van het resultaat vòòr bestemming en het saldo nà bestemming. Hiermee voldoet de jaarrekening niet aan een belangrijke vereiste van de wettelijke bepalingen i.c. het BBV. Uiteraard zijn foute cijfers volstrekt waardeloze informatie.

Volgens de jaarrekening 2003 bedroegen de voorzieningen per 31-12-2003 € 127,9 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 141,9 miljoen is. Volgens de jaarrekening 2003 bedroeg het Eigen vermogen per 31-12-2003 € 223,1 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 208,333 miljoen is. In beide gevallen is een goedkeurende accountantsverklaring gegeven. Ten minste een van beide accountantsverklaringen is dus ten onrechte goedkeurend.

In de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, over zoiets als "dienstreserves", en waar het gaat over zoiets als "weerstandsvermogen" en "weerstandscapaciteit", en zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen met een maatschappelijk nut". Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou de boekwerken "Jaarverslag 2004 en Jaarrekening 2004" aanzienlijk toegankelijker maken.

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed begrijpelijk zijn. Naar mijn mening voldoet de boekwerken "Jaarverslag 2004 en Jaarrekening 2004" stellig niet aan deze eis. U kunt dit overigens het beste zelf beoordelen.

Volgens BBV artikel 25 lid 2 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a. de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b. de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan.

Volgens BBV artikel 28 moet een overzicht worden gegeven van de incidentele baten en lasten. Ik heb dat overzicht gemist.

Volgens BBV artikel 54 moet de aard en de reden van elke reserve en van de toevoegingen en onttrekkingen daaraan worden toegelicht. Ik heb dat gemist. Er ontbreekt zelfs een specificatie van de reserves en een specificatie van de voorzieningen.
Overigens adviseer ik u sterk aan te dringen op het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dit zal het inzicht in waar het echt over hoort te gaan, aanmerkelijk verbeteren.

De winst-en-verliesrekening over 2000 sloot met een saldo van € 15,8 miljoen. Het werkelijke saldo was € 62,3 miljoen.
De winst-en-verliesrekening over 2001 sloot met een saldo van € 22,5 miljoen. Het werkelijke saldo was een tekort van € 0,6 miljoen.
De winst-en-verliesrekening over 2002 sloot met een saldo van € 21,4 miljoen. Het werkelijke saldo was een tekort van € 10,4 miljoen.
De winst-en-verliesrekening over 2003 sloot met een tekort van € 32,0 miljoen. Het werkelijke tekort was € 10,4 miljoen.
De winst-en-verliesrekening over 2004 sluit met een tekort van € 2,6 miljoen. Het werkelijke tekort is € 26,2 miljoen.

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef