drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 23 juni 2005

Gemeenteraad van
gemeente Bunnik
Singelpark 1
3984 NC Odijk

Betreft: Jaarrekening 2004 gemeente Bunnik

Geachte Raad,

Ik heb, zoals eerder de jaarrekening 2001, ook de jaarrekening 2004 van gemeente Bunnik bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en binnenkort de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording af van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbare documenten zijn.
Is de jaarrekening 2004 van Bunnik betrouwbaar?

Op verschillende plaatsen in het boekwerk "Programmarekening 2004" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten in 2004 een positief bedrag is van € 193.000.
Het staat te lezen op pagina 12: "De rekening sluit met een batig saldo van € 193.000".
Het overzicht op pagina 11 met opschrift: "Rekeningresultaat" (i.c. de rekening van baten en lasten) sluit met het bedrag van € 192,4 (wat na afronding overigens een bedrag van € 192.000 oplevert en niet € 193.000!).
Het stond ook te lezen in het huis-aan-huisblad "'t Groentje" van 15 juni jl., ongetwijfeld gebaseerd op een persbericht dat het gemeentebestuur naar aanleiding van het uitkomen van de jaarrekening deed uitgaan. In "'t Groentje" was te lezen: "De jaarrekening over 2004 laat een batig saldo zien van € 192.400 ..."
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het Eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 14-15) bedraagt het Eigen vermogen per 31.12.2004 € 18.874.594 en per 31.12.2003 € 19.849.451. Er is dus sprake van een afname van het Eigen vermogen van € 974.857. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een nadelig saldo van baten en lasten van € 974.857.
Dit bedrag van € 974.857 als werkelijk (nadelig) saldo van de baten en de lasten, komt niet overeen met wat midden in het overzicht "Rekeningresultaat" (pagina 11) "rekeningresultaat voor bestemming" van € 57.700 wordt genoemd, wat wèl het geval had moeten zijn. Het was overigens veel duidelijker geweest als wat met "rekeningresultaat voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en de lasten". Alles wat in dit overzicht op pagina 11 onder en na dit "rekeningresultaat voor bestemming" is opgenomen, is dus fout, onzin en niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet moeten staan.
Kortom, de conclusie is dat het werkelijke saldo van de baten en de lasten over 2004 (nadelig) € 974.857 bedraagt.

Merkwaardig is bijvoorbeeld dat volgens de overzichten op pagina 64-65 de baten èn de lasten beide € 27.794.300 en het saldo daarvan derhalve € 0 zouden bedragen. Dit lijkt mij lichtelijk in tegenspraak met wat elders in het boekwerk "Programmarekening 2004" wordt gepresenteerd. Bovendien zijn ook deze bedragen geheel en al fout.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 974.857 is alleen goed, als bijvoorbeeld het Eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:

Omdat uw jaarrekening veel belangrijke en wettelijk voorgeschreven (!) toelichtingen op de reserves en op de voorzieningen mist (alleen al om deze reden voldoet de jaarrekening niet aan de geldende wettelijke voorschriften, i.c. het BBV), ontbreekt voldoende mogelijkheid te beoordelen hoe hard het "reservekarakter" van de als reserves gepresenteerde bedragen c.q. "voorzieningkarakter" van de als zodanig gepresenteerde voorzieningen is. Bovendien heeft het er alle schijn van dat terzake van de voorzieningen sprake is van een grote chaos. De bezem erdoor zou geen kwaad kunnen.

Door deze tekortkomingen in de presentatie van het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 193.000 is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

In de hoofdstukken waar de zogenoemde programma's worden behandeld, zijn steeds (in de paragrafen "Wat heeft het gekost" de baten en de lasten per programma en sub-subprogramma gegeven (pagina 33, 35 etc). Deze cijfers zouden exact gelijk moeten zijn aan de overeenkomstige cijfers in het overzicht "Rekeningresultaat" (pagina 11). Dat is grotendeels niet het geval. Bovendien zijn de bedragen in deze paragrafen volstrekt onjuist omdat zij alle bijeengenomen een saldo (moeten) opleveren van € 57.700 wat in het geheel niet overeenkomt met het werkelijke (nadelige) saldo van de baten en de lasten van € 975.000. Uiteraard zijn foute cijfers volstrekt waardeloze informatie. Ze zijn dus totaal ongeschikt om het terzake gevoerde beleid van het gemeentebestuur te beoordelen.

In de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, en waar het gaat over zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit. Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou het boekwerk "Programmarekening 2004" veel toegankelijker maken.

In het overzicht "Niet uit de balans blijkende verplichtingen" (pagina 28) wordt niets gezegd over de verplichtingen uit hoofde van wachtgeld- en pensioenverplichtingen van bijvoorbeeld (oud-)wethouders, en van vakantiegeld- en vakantiedagenverplichtingen. Het zou weleens om een substantieel bedrag kunnen gaan. Overigens hadden deze verplichtingen zondermeer in de balans moeten zijn opgenomen. Nu dit niet gebeurd is, geeft de balans terzake niet goed de financiële positie weer. Dit laatste is in strijd met BBV artikel 3.

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed begrijpelijk zijn. U kunt dit overigens het beste zelf beoordelen.

Volgens BBV artikel 25 lid 2 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a. de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b. de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken;
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan.

Volgens BBV artikel 28 moet een overzicht worden gegeven van de incidentele baten en lasten. Ik heb dat overzicht gemist.

Volgens BBV artikel 54 moet de aard en de reden van elke reserve en van de toevoegingen en onttrekkingen daaraan worden toegelicht. Ik heb dat gemist.
Overigens adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dit zal het inzicht in waar het echt over hoort te gaan, aanmerkelijk verbeteren.

Volgens de Gemeentewet moet de gemeenteraad de jaarrekening vaststellen en kennis nemen van het jaarverslag. Het is volstrekt onduidelijk waar de jaarrekening begint en eindigt en wat het jaarverslag is, en dus wat u gaat vaststellen.

De winst-en-verliesrekening over 2001 sloot met een saldo van € 0,6 miljoen. Het werkelijke saldo was € 0,0.
De winst-en-verliesrekening over 2004 sluit met een saldo van € 193.000. Het werkelijke saldo is nadelig € 974.857.

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef