drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 18 november 2005

Gemeenteraad van
Gemeente Delft
Postbus 78
2600 ME Delft

Betreft: Jaarrekening 2004 gemeente Delft
Geachte Raad,

Zoals eerder de jaarrekeningen 2002 en 2003 heb ik ook de jaarrekening 2004 van gemeente Delft bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en inmiddels de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording af van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbare documenten zijn.
Is de jaarrekening 2004 van Delft betrouwbaar?

Op verschillende plaatsen in het boekwerk "Jaarverslag en Jaarrekening 2004" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten in 2004 een bedrag is van € 4,4 miljoen.
Het staat te lezen in het Voorwoord bij het jaarverslag: "Het jaar 2004 is ... met een positief rekeningsaldo van € 4,4 miljoen afgesloten".
Het staat te lezen in de Inleiding tot de jaarrekening: "Het saldo van de baten en de lasten over 2004 is ruim € 4,4 miljoen positief."
De Rekening van baten en lasten sluit met het bedrag van € 4,423 miljoen.
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het Eigen vermogen. Volgens de balans bedraagt het Eigen vermogen per 31.12.2004  € 156,288 miljoen en per 31.12.2003  € 137,757 miljoen. Er is dus sprake van een toename van het Eigen vermogen van € 18,531 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een voordelig saldo van baten en lasten van € 18,531 miljoen.

Dit bedrag van € 18,531 miljoen als werkelijk (voordelig) saldo van de baten en de lasten, komt niet overeen met wat midden in de Rekening van baten en lasten over 2004 "Resultaat voor bestemming" van € 19,716 wordt genoemd, wat wèl het geval had moeten zijn. Het was veel duidelijker geweest als wat met "Resultaat voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en de lasten". Alles wat in de Rekening onder en na dit "Resultaat voor bestemming" is opgenomen, is fout, onzin en niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet moeten staan.

Dit bedrag van het werkelijke overschot in 2004 van € 18,531 miljoen krijgt reliëf als we het bijvoorbeeld vergelijken met de opbrengst van de onroerendezaakbelasting (OZB) in 2004 van € 21,560 miljoen. Delft had dus in 2004 met 85% minder kunnen volstaan. Voor een verhoging was al helemaal geen reden. Hoe gaat u dat aan de burgers uitleggen?

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 18,531 miljoen is alleen goed, als bijvoorbeeld het Eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:

• een (onbekend) bedrag van de vaste activa in plaats van aan de debetzijde van de balans te zijn opgenomen, op één van de posten van de creditzijde van de balans, in dit geval het eigen vermogen, is afgetrokken. Hierdoor worden de vaste activa en uiteraard ook het eigen vermogen, i.c. de reserves, voor een te laag en dus verkeerd bedrag weergegeven. Omdat op deze vaste activa niet wordt afgeschreven, ontbreekt een (onbekend) bedrag aan afschrijvingslasten in de rekening, waardoor de kosten van veel activiteiten te laag weergegeven worden.
• onder de voorzieningen verschillende posten voorkomen die geheel of ten dele in het geheel geen verplichtingen representeren. Hierdoor wordt het eigen vermogen, i.c. de reserves, te laag en dus verkeerd voorgesteld. Hierdoor worden ook de lasten die met deze "voorzieningen" samenhangen, geheel verkeerd in de rekening weergegeven. Ten minste geldt dit voor diverse kostenegalisatierekeningen.
• onder de voorzieningen ten minste een voorziening uit hoofde van pensioen- en wachtgeldverplichtingen jegens (oud-)wethouders ontbreekt. Hierdoor wordt het eigen vermogen, i.c. de reserves, te hoog en dus verkeerd voorgesteld.

Omdat uw jaarrekening veel belangrijke en wettelijk voorgeschreven (!) toelichtingen op de voorzieningen mist (alleen al om deze reden voldoet de jaarrekening niet aan de geldende wettelijke voorschriften, i.c. het BBV), ontbreekt voldoende mogelijkheid te beoordelen hoe hard het "voorzieningkarakter" van de als zodanig gepresenteerde voorzieningen is. Overigens geven de wèl gegeven toelichtingen alle aanleiding te denken dat onder de voorzieningen grote bedragen voorkomen zonder enig "verplichtingen"-karakter. Een grote schoonmaak zou wel eens een heel ander beeld van de financiële positie van Delft kunnen opleveren!

Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 4,4 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

In de hoofdstukken waar de zogenoemde programma's worden behandeld, zijn steeds de baten en de lasten per programma gegeven. Al deze bedragen tezamen leveren echter het foute saldo op van € 19,716 miljoen dat in de Rekening "Resultaat voor bestemming" aangeduid wordt en dat in het geheel niet overeenkomt met het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 18,531 miljoen. Dat betekent dat al deze als baten en lasten aangeduide bedragen onjuist of op zijn minst verdacht zijn. Uiteraard zijn foute en verdachte cijfers volstrekt waardeloze informatie. Ze zijn dus totaal ongeschikt om het terzake gevoerde beleid van het gemeentebestuur te beoordelen.

Volgens de jaarrekening 2003 bedroegen de voorzieningen per 31-12-2003 € 46,651 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 67,374 miljoen is. Volgens de jaarrekening 2003 bedroeg het Eigen vermogen per 31-12-2003 € 154,501 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 137,757 miljoen is. In beide gevallen is een goedkeurende accountantsverklaring gegeven. Ten minste een van beide accountantsverklaringen is dus ten onrechte goedkeurend.

In de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, over zoiets als een "vrij aanwendbaar deel" van de Algemene reserve, over een zogenaamd volgens de nieuwe wettelijke voorschriften (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV)) gewijzigd onderscheid tussen reserves en voorzieningen, en waar het gaat over zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, en zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut". Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou het boekwerk aanzienlijk dunner en (vooral) toegankelijker maken.
Overigens adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dit zal het inzicht in waar het echt over hoort te gaan, aanmerkelijk verbeteren.

In het overzicht "Niet uit de balans blijkende verplichtingen" wordt niets gezegd over de verplichtingen uit hoofde van wachtgeld- en pensioenverplichtingen van bijvoorbeeld (oud-)wethouders. Het zou weleens om een substantieel bedrag kunnen gaan. Overigens hadden deze verplichtingen zondermeer in de balans moeten zijn opgenomen. Nu dit niet gebeurd is, geeft de balans terzake niet goed de financiële positie weer. Dit laatste is in strijd met BBV artikel 3.

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed begrijpelijk zijn. Of de jaarrekening aan deze niet onbelangrijke eis voldoet, kunt u het beste zelf beoordelen.

Volgens BBV artikel 25 lid 2 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a.    de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b.    de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan, met name waar het gaat om de aansluiting tussen teksten en geldbedragen.

De winst-en-verliesrekening over 2002 sloot met een saldo van € 0,8 miljoen. Het werkelijke saldo was € 1,3 miljoen. Er werd dus € 0,5 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2003 sloot met een saldo van € 4,5 miljoen. Het werkelijke saldo was € 18,3 miljoen. Er werd dus € 13,8 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2004 sluit met een saldo van € 4,4 miljoen. Het werkelijke saldo is € 18,5 miljoen. Er wordt dus € 14,1 verzwegen.
Daarmee zijn de verschillen over die jaren opgelopen naar circa € 28 miljoen. Genoeg om bijvoorbeeld de OZB (nu alleen nog maar het eigenaarsdeel!) een paar jaar over te slaan.

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef