drs.
L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard
13
3962
JR Wijk bij Duurstede
Wijk
bij Duurstede,
31 mei 2005
Gemeenteraad
van
Gemeente
Den Haag
Postbus
12600
2500
DJ Den Haag
Betreft: Jaarrekening 2004 gemeente Den
Haag
Geachte
Raad,
Zoals
eerdere jaarrekeningen heb ik ook de jaarrekening 2004 van gemeente Den Haag
bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke
opvallendheden.
Voor
u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document:
hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en
verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de
jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de
begroting 2005 en binnenkort de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen
beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of
niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde)
burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt
het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en
verantwoording af van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg
belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbare documenten
zijn.
Is
de jaarrekening 2004 van Den Haag betrouwbaar?
Op
verschillende plaatsen in het boekwerk "Jaarverslag 2004" wordt vermeld en
gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten in 2004 een bedrag is van €
108,4 miljoen, of nog minder zelfs, namelijk € 52,9 miljoen.
Het
staat te lezen op pagina 3: "Den Haag sluit het jaar 2004 financieel af met een
positief resultaat van € 52,9 miljoen".
Het
staat te lezen op pagina 4: "De gemeente Den Haag heeft in 2004 € 2.465,3
miljoen uitgegeven en € 2.573,7 miljoen ontvangen. Het ... resultaat is daarmee
€ 108,4 miljoen".
Het
staat te lezen in het grafiekje op pagina 8 dat een "saldo lasten/baten" noemt
van € 108,4 miljoen.
Het
staat te lezen op pagina 135: "De gemeente Den Haag heeft .... een voordelig
rekeningresultaat behaald van € 108,4 miljoen".
Het
staat te lezen op pagina 140: "De gemeente heeft .... € 108,4 miljoen meer
ontvangen dan het aan kosten heeft gemaakt. Dit bedrag is daarmee het
rekeningresultaat ....".
Het
staat te lezen in het overzichtje op pagina 135, waar staat: "Totaal resultaat
gemeente € 108,4" (miljoen).
Het
overzicht op pagina 140 onder "5.3 Baten en lasten van de gemeente" sluit
eveneens met het bedrag van € 108,444 miljoen.
In
de balans (bijlage 1) staat onder "Eigen vermogen" eveneens te lezen: "Saldo van
de rekening 108.444" (x € 1.000).
In
het persbericht dat het gemeentebestuur naar aanleiding van het uitkomen van de
jaarrekening deed uitgaan, staat te lezen: "Het boekjaar 2004 wordt ...
afgesloten met een positief resultaat van bijna € 53 mln." Andere bedragen als
saldo van de ontvangsten en de uitgaven worden in het persbericht niet
genoemd.
Dit
is/zijn echter niet het werkelijke
saldo van de baten en de lasten in 2004.
Het
werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of
afname van het Eigen vermogen. Volgens de balans (bijlage 1) bedraagt het Eigen
vermogen per 31.12.2004 € 866,958
miljoen en per 31.12.2003 € 720,059
miljoen. Er is dus sprake van een toename van het Eigen vermogen van € 146,899
miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een
voordelig saldo van baten en lasten van € 146,899 miljoen.
Dit
bedrag van € 146,899 miljoen als werkelijk (voordelig) saldo van de baten en de
lasten, is wat midden tussen de cijfers in het overzicht op pagina 140 en wat in
de in bijlage 3 (pagina 151-154) opgenomen "Staat van lasten en baten per
programma" (i.c. de Rekening van baten en lasten) "Resultaat voor bestemming"
van € 146,900 miljoen wordt genoemd. Het was veel duidelijker geweest als wat
met "Resultaat voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met
"Saldo van de baten en de lasten". Alles wat in deze overzichten op pagina 140
en 151-154 onder en na dit "Resultaat voor bestemming" is opgenomen, is onzin en
niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus
niet moeten staan.
Kortom,
de conclusie is dat het werkelijke saldo van de baten en de lasten over
2004 (voordelig) € 146,899 miljoen
bedraagt.
Dit
bedrag van het werkelijke overschot in 2004 van € 146,899 miljoen krijgt reliëf
als we het bijvoorbeeld vergelijken met de opbrengst van de
onroerendezaakbelasting (OZB) in 2004 van € 111,3 miljoen (zie pagina 82). Den
Haag had dus in 2004 met het allergrootste gemak de heffing van OZB kunnen
overslaan zonder zelfs maar in de rode cijfers te komen. Met het (bijvoorbeeld
in het persbericht) naar buiten brengen van een overschot van slechts € 53
miljoen wordt dit verstopt. Het terugbetalen van de OZB is een reële, zo niet
aangewezen, optie.
Het
werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 146,899 miljoen is alleen goed,
als bijvoorbeeld het Eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct
zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden
dat:
- een (onbekend) bedrag van de vaste activa
in plaats van aan de debetzijde van de balans te zijn opgenomen, op één van de
posten van de creditzijde van de balans, in dit geval het eigen vermogen, is
afgetrokken. Hierdoor worden de vaste activa en uiteraard ook het eigen
vermogen, i.c. de reserves, voor een te laag en dus verkeerd bedrag weergegeven.
Omdat op deze vaste activa niet wordt afgeschreven, ontbreekt een (onbekend)
bedrag aan afschrijvingslasten in de rekening, waardoor de kosten van veel
activiteiten te laag weergegeven worden.
- onder het eigen vermogen bedragen voorkomen
die in het geheel geen reserves zijn, maar verplichtingen. Hierdoor wordt het
eigen vermogen, i.c. de reserves, te hoog en dus verkeerd voorgesteld. Het
betreft (de) tariefegalisatierekeningen.
- onder de voorzieningen, afgaande op de
omschrijvingen, verschillende posten voorkomen die geheel of ten dele in het
geheel geen verplichtingen representeren. Hierdoor wordt het eigen vermogen,
i.c. de reserves, te laag en dus verkeerd voorgesteld. Hierdoor worden ook de
lasten die met deze "voorzieningen" samenhangen, geheel verkeerd in de rekening
weergegeven.
- onder de verplichtingen (i.c. voorzieningen
en schulden) de verplichtingen uit hoofde van vakantiegeld ontbreken, waardoor
in de rekening de kosten te hoog of te laag en in de balans het Eigen vermogen
navenant te hoog is weergegeven.
Omdat
uw jaarrekening veel belangrijke en wettelijk voorgeschreven (!) toelichtingen
op de reserves en op de voorzieningen mist (alleen al om deze reden voldoet de
jaarrekening niet aan de geldende wettelijke voorschriften, i.c. het BBV),
ontbreekt voldoende mogelijkheid te beoordelen hoe hard het "reservekarakter"
van de als reserves gepresenteerde bedragen c.q. "voorzieningkarakter" van de
als zodanig gepresenteerde voorzieningen is. Wèl is te zien dat er wat betreft reserves en voorzieningen
sprake is van een grote chaos.
Door
deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en
het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door
vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen.
Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de
lasten niet het gesuggereerde bedrag
van € 108,4 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van
de baten en de lasten wèl is.
Volgens
de jaarrekening 2003 bedroegen de voorzieningen per 31-12-2003 € 332,6 miljoen,
terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 529,2 miljoen is. Volgens de
jaarrekening 2003 bedroeg het Eigen vermogen per 31-12-2003 € 909,6 miljoen,
terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 720,1 miljoen is. In beide gevallen
is een goedkeurende accountantsverklaring gegeven. Ten minste een van beide
accountantsverklaringen is dus ten onrechte goedkeurend.
In
de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over
reserves, over voorzieningen, over zoiets als "concernresultaat",
dienstresultaten en andere resultaten terwijl er maar één resultaat is, namelijk
het resultaat, over zoiets als "arbeidskosten gerelateerde verplichtingen"
(alleen grammaticaal al klopt hier helemaal niets van), en waar het gaat over
zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, zelfs zoiets als
"structurele" en "incidentele" weerstandscapaciteit die zelfs te berekenen zou
zijn, en zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen met
een maatschappelijk nut". Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze
onzin zou het boekwerk "Jaarverslag 2004" aanzienlijk dunner en (vooral)
toegankelijker hebben gemaakt.
Volgens
BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed begrijpelijk
zijn. U kunt dit het beste zelf beoordelen.
Volgens
BBV artikel 25 lid 2 moet de verantwoording inzicht bieden
in:
a. de mate waarin de doelstellingen zijn
gerealiseerd;
b. de wijze waarop getracht is de beoogde
maatschappelijke effecten te bereiken.
U
kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is
voldaan.
Opvallend
is dat er nauwelijks enige toelichting wordt gegeven bij de
begrotingsoverschrijdingen en -onderschrijdingen, terwijl dat toch een zeer
belangrijk onderdeel is van de verantwoording die de jaarrekening beoogt te
zijn.
Volgens
BBV artikel 28 moet een overzicht worden gegeven van de incidentele baten en
lasten. Ik heb dat overzicht gemist.
Volgens
BBV artikel 54 moet de aard en de reden van elke reserve en van de toevoegingen
en onttrekkingen daaraan worden toegelicht. Ik heb dat
gemist.
Overigens
adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot
één Algemene reserve, en alle baten en lasten op te nemen in waar ze thuishoren,
namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dit
zal het inzicht in waar het echt over hoort te gaan, aanmerkelijk
verbeteren.
Opvallend
is dat het belangrijkste overzicht van het hele boekwerk "Jaarverslag 2004",
namelijk de rekening van baten en
lasten, is weggestopt in een bijlage, namelijk bijlage 3.
Volgens
de Gemeentewet moet de gemeenteraad de jaarrekening vaststellen en kennis nemen
van het jaarverslag. Het is volstrekt onduidelijk waar de jaarrekening begint en
eindigt en wat het jaarverslag is, en dus wat u gaat
vaststellen.
De
winst-en-verliesrekening over 1997 sloot met een saldo van € 449 miljoen. Het
werkelijke saldo was € 658 miljoen. Er werd dus € 209 miljoen
verzwegen.
De
winst-en-verliesrekening over 1998 sloot met een saldo van € 29 miljoen. Het
werkelijke saldo was € 121 miljoen. Er werd dus € 92 miljoen
verzwegen.
De
winst-en-verliesrekening over 1999 sloot met een saldo van € 91 miljoen. Het
werkelijke saldo was € 60 miljoen. Er werd dus € 31 miljoen
verzwegen.
De
winst-en-verliesrekening over 2000 sloot met een saldo van € 42 miljoen. Het
werkelijke saldo was € 136 miljoen. Er werd dus € 94 miljoen
verzwegen.
De
winst-en-verliesrekening over 2001 sloot met een saldo van € 89 miljoen. Het
werkelijke saldo was € 137 miljoen. Er werd dus € 48 miljoen
verzwegen.
De
winst-en-verliesrekening over 2002 sloot met een saldo van € 66 miljoen. Het
werkelijke saldo was € 85 miljoen. Er werd dus € 19 miljoen
verzwegen.
De
winst-en-verliesrekening over 2003 sloot met een saldo van € 92 miljoen. Het
werkelijke saldo is € 57 miljoen. Er werd dus € 35 miljoen
verzwegen.
Daarmee
bedraagt de boekhoudfraude over die jaren (per saldo) bijna € 400
miljoen.
De
winst-en-verliesrekening over 2004 sluit met een saldo van € 108 miljoen. Het
werkelijke saldo is € 147 miljoen. Er wordt dus € 39 miljoen
verzwegen.
De
winst-en-verliesrekeningen van de jaren 1997-2004 gaven in totaal een overschot
aan van € 966 miljoen. In werkelijkheid hield de gemeente in die jaren € 1.401
miljoen over. Gemeente Den Haag had in al die jaren dus in het geheel geen OZB
hoeven te heffen.
Daarmee
zijn de verschillen over deze jaren opgelopen naar (per saldo) € 435 miljoen.
Dit verschil is genoeg om bijvoorbeeld de OZB van de afgelopen vier jaar
volledig terug te betalen.
Graag
was ik u van dienst.
Graag
verneem ik uw reactie.
Met
vriendelijke groet en hoogachting,
L.W.
Verhoef