drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 23 april 2008

De gemeenteraad van
gemeente Den Haag
Postbus 12600
2500 DJ Den Haag

Betreft: Jaarrekening 2007 van gemeente Den Haag

Geachte Raad,

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk toetsingsmiddel voor de betrouwbaarheid van de begrotingen. Op basis van deze jaarrekeningen en begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording af over de besteding van de belastinggelden en het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbaar zijn.

Ik doe al enige jaren onderzoek naar jaarrekeningen van gemeenten en provincies. Mijn conclusie is dat de jaarrekeningen van veel gemeenten en provincies onbetrouwbaar en dus misleidend zijn. Ondanks de goedkeurende accountantsverklaringen daarbij die het tegendeel beweren.
Veelal geldt dat voor de presentatie van de baten en de lasten en het saldo daarvan. Het geldt veelal ook voor de presentatie van de financiële positie.
Het geldt ook voor de jaarrekeningen van de afgelopen jaren van gemeente Den Haag.

De rekening van baten en lasten over 2007 sluit met een saldo van € 76 miljoen. In werkelijkheid hield de gemeente € 246 miljoen over. Er wordt dus € 170 miljoen verzwegen.
En al eerder:
De rekening van baten en lasten over 1997 sloot met een saldo van € 449 miljoen. Het werkelijke saldo was € 658 miljoen. Er werd dus € 209 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 1998 sloot met een saldo van € 29 miljoen. Het werkelijke saldo was € 121 miljoen. Er werd dus € 92 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 1999 sloot met een saldo van € 91 miljoen. Het werkelijke saldo was € 60 miljoen. Er werd dus € 31 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2000 sloot met een saldo van € 42 miljoen. Het werkelijke saldo was € 136 miljoen. Er werd dus € 94 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2001 sloot met een saldo van € 89 miljoen. Het werkelijke saldo was € 137 miljoen. Er werd dus € 48 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2002 sloot met een saldo van € 66 miljoen. Het werkelijke saldo was € 85 miljoen. Er werd dus € 19 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2003 sloot met een saldo van € 92 miljoen. Het werkelijke saldo was € 57 miljoen. Er werd dus € 35 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2004 sloot met een saldo van € 108 miljoen. Het werkelijke saldo was € 147 miljoen. Er werd dus € 39 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2005 sloot met een saldo van € 84 miljoen. Het werkelijke saldo was € 69 miljoen. Er werd dus € 15 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2006 sloot met een saldo van € 94 miljoen. Het werkelijke saldo was € 134 miljoen. Er werd dus € 40 miljoen verzwegen.

Samenvattend:
Over de periode 1997-2007 werd een overschot gepresenteerd van € 1.220 miljoen. In werkelijkheid was er een overschot van € 1.850 miljoen. Een verschil derhalve van € 630 miljoen.

Bovenstaande cijfers krijgen reliëf als men bedenkt dat de opbrengst van de Onroerendezaakbelasting in 2007 een bedrag was van € 79 miljoen. Die was dus totaal onnodig.
Bovenstaande cijfers krijgen reliëf als men bedenkt dat de opbrengst van de Onroerendezaakbelasting in de periode 1997-2007 een bedrag was van € 1.103 miljoen. Gemeente Den Haag heeft dus in die hele periode onnodig Onroerendezaakbelasting van haar inwoners gevraagd.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het eigen vermogen. Volgens de balans bedraagt het eigen vermogen per 31.12.2007 € 1.291 miljoen en per 31.12.2006 € 1.045 miljoen. Er is dus sprake van een toename van het eigen vermogen in 2007 van € 246 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een voordelig saldo van baten en lasten van € 246 miljoen.

Ook de weergave van de financiële positie is verre van juist. In de balans bijvoorbeeld komen onder de verplichtingen bedragen voor die in het geheel geen verplichtingen zijn, en anderzijds ontbreken wèl bestaande verplichtingen. Het betekent ook dat de hiermee samenhangende kosten (zoals personeelskosten, verschillende onderhoudskosten) verkeerd in de rekening zijn opgenomen.
Aan de jaarrekening zelf is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 76,3 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is. Dat betekent dat de jaarrekening alleen maar bruikbaar is in de openhaard.

In de jaarrekening en het jaarverslag 2007 komt ook heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, over een "resultaat voor bestemming" en een "nog te bestemmen resultaat" en een "financieel resultaat" en een "rekeningresultaat", over een of ander niet relevant "EMU-saldo", over zoiets als "weerstandsvermogen" en "weerstandscapaciteit" met zelfs een berekening van de nonsens, over zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen met een maatschappelijk nut", en een onzinnige bijlage over zoiets als "SISA". Dit soort onzin zet alleen maar de lezer op het verkeerde been en leidt af van waar het werkelijk over zou moeten gaan.
Overigens adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en alle lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dat zal het inzicht in waar het echt over moet gaan, aanmerkelijk verbeteren.

U leest er heel veel meer over op de website www.leoverhoef.nl, te beginnen met: "Boekhoudfraude bij gemeenten en provincies schering en inslag". Op de website treft u mijn bevindingen over de jaarrekeningen van Den Haag aan in de lijst "Uw gemeente en provincie". Deze brief en mijn eerdere correspondentie van de afgelopen jaren met u als gemeenteraad over de misleidende jaarrekeningen treft u aan in "Dossier: Den Haag".

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor gemeenteraadsleden goed te begrijpen zijn. U kunt het beste zelf beoordelen of aan deze eis is voldaan. Volgens uw accountant heeft u hem gezegd dat u het allemaal prima begrijpt. Hoe kan hij anders beweren dat u de jaarrekening goed begrijpt?

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef