drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 10 januari 2006

Provinciale Staten van Friesland
Postbus 20120
8900 HM Leeuwarden

Betreft: Jaarrekening 2004 van provincie Friesland


Geachte Staten,

Zoals eerdere jaarrekeningen van uw provincie en die van andere provincies en gemeenten heb ik ook de jaarrekening 2004 van uw provincie bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als Provinciale Staten is de jaarrekening van uw provincie een belangrijk document: hiermee legt het college van Gedeputeerde Staten rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en inmiddels de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen beslist u over de hoogte van de provinciale belastingen en heffingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het provinciebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbaar zijn.
Is de jaarrekening 2004 van Friesland betrouwbaar? Nee!

Op verschillende plaatsen in het boekwerk "Jaarrekening 2004" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten een bedrag is van € 3,2 miljoen.
Het staat te lezen op pagina 4: "De jaarrekening sluit met een batig saldo van € 3,2 miljoen."
Het staat te lezen op pagina 5: "Batig saldo Jaarrekening 2004: € 3,20 mln."
Het overzicht op pagina 8 met opschrift: "Programmarekening over begrotingsjaar" (i.c. de rekening van baten en lasten) sluit eveneens met het bedrag van € 3,202 miljoen.
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004!

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 6-7) bedraagt het eigen vermogen per 31.12.2004 € 134,148 miljoen en per 31.12.2003 (na correctie voor ten onrechte onder het eigen vermogen opgenomen nog niet bestede subsidies van € 53,044 miljoen) € 145,166 miljoen. Er is dus sprake van een afname van het eigen vermogen van € 11,018 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten , d.w.z. een nadelig saldo van baten en lasten van € 11,018 miljoen.

Dit negatieve bedrag van € 11,018 als werkelijk (nadelig) saldo van de baten en de lasten komt niet overeen met wat midden in de rekening van baten en lasten op pagina 8 "Gerealiseerd resultaat voor bestemming" van € 12,387 miljoen wordt genoemd, wat wèl het geval had moeten zijn. Het was overigens veel duidelijker geweest als wat met "Gerealiseerd resultaat voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en lasten". Alles wat in het overzicht op pagina 8 onder en na dit "Gerealiseerd resultaat voor bestemming" is opgenomen, is onzin en niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet moeten staan.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van nadelig € 11,018 miljoen is alleen goed als bijvoorbeeld het eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:

Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 3,2 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

In de hoofdstukken waar de zogenoemde programma's worden behandeld, zijn steeds (in de paragrafen "Lasten en baten per thema") de baten en de lasten per programma gegeven (pagina 25, 29, 35, etc.). Al deze bedragen tezamen leveren echter het foute saldo op van € 12,387 miljoen dat in de rekening op pagina 8 als "Gerealiseerd resultaat voor bestemming" aangeduid wordt maar dat in het geheel niet overeenkomt met het werkelijke saldo van de baten en de lasten van nadelig € 11,018 miljoen. Dat betekent dat al deze als baten en lasten aangeduide bedragen onjuist of op zijn minst verdacht zijn. Uiteraard zijn foute en verdachte cijfers volstrekt waardeloze informatie. Ze zijn dus totaal ongeschikt om het terzake gevoerde beheer van het gemeentebestuur te beoordelen.

Volgens de jaarrekening 2003 bedroegen de voorzieningen per 31.12.2003 € 1,063 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 54,107 miljoen moet zijn. Volgens de jaarrekening 2003 bedraagt het eigen vermogen per 31.12.2003 € 198,210 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 145,166 miljoen moet zijn. In beide gevallen is een goedkeurende accountantsverklaring gegeven. Ten minste een van beide accountantsverklaringen is dus ten onrechte goedkeurend.

Opvallend is dat provincie Friesland een groot bedrag van circa € 114 miljoen aan leningen, depositorekeningen en liquide middelen heeft. Hiervan betreft circa € 54 miljoen vooruitontvangen subsidies. De rest van € 60 miljoen is geheel en al overbodig. Weliswaar levert dit rente op, maar een noodzaak voor deze € 60 miljoen is niet aanwezig. Teruggeven aan degenen van wie dit hoge bedrag vandaan gekomen is, namelijk de burgers/belastingbetalers, lijkt mij een zeer voor de hand liggende optie.

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor statenleden goed begrijpelijk zijn. Of de jaarrekening aan deze niet onbelangrijke eis voldoet, kunt u het beste zelf beoordelen.
Overigens adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en alle lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dat zal het inzicht in waar het echt over gaat, aanmerkelijk verbeteren.

Volgens BBV artikel 25 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a. de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b. de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan, met name waar het gaat om de relatie tussen geldbedragen en teksten.

De rekening van baten en lasten over 2000 sloot met een saldo van € 15,4 miljoen. Het werkelijke saldo was € 10,9 miljoen. Er werd dus € 4,5 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2001 sloot met een saldo van € 9,1 miljoen. Het werkelijke saldo was € 35,5 miljoen. Er werd dus € 26,4 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2002 sloot met een saldo van € 8,2 miljoen. Het werkelijke saldo was € 12,1 miljoen. Er werd dus € 3,9 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2003 sloot met een saldo van € 9,5 miljoen. Het werkelijke saldo was nadelig € 6,0 miljoen. Er werd dus € 15,5 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2004 sluit met een saldo van € 3,2 miljoen. Het werkelijke saldo is nadelig € 11,0 miljoen. Er werd dus € 14,2 miljoen verzwegen.

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef