drs.
L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard
13
3962
JR Wijk bij Duurstede
Wijk
bij Duurstede,
26 oktober 2001
Gemeenteraad
van
Gemeente
's-Hertogenbosch
Postbus
12345
5200
GZ 's-Hertogenbosch
Betreft: Jaarrekening 2000
Het
batig saldo over het jaar 2000 bedraagt ƒ 14,2 miljoen
Aldus de suggestie van u als
gemeentebestuur in uw jaarverslag over 2000.
Is deze suggestie
juist?
Nee, want volgens de jaarrekening is
het saldo in werkelijkheid ƒ 83,0 miljoen!!
Geachte
raad,
Voor
u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document:
hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en
verantwoording aan u af over het door hem gevoerde (financiële) beheer en verder
is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van
de lopende begroting (i.c. 2001) en de a.s. begroting (i.c. 2002). Op basis van
deze begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en
over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de
(geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de
jaarrekening legt u als raad aan de burgers rekening en verantwoording af van
het door u gevoerde (financiële) beleid en beheer. Het is dus erg belangrijk dat
de jaarrekening en de (a.s.) begroting betrouwbare documenten
zijn.
Is
de jaarrekening 2000 van 's-Hertogenbosch betrouwbaar? Nee
dus!
Ik
ben geïnteresseerd in hoe gemeenten en provincies hun jaarrekeningen en
begrotingen opmaken. Van die jaarrekeningen en begrotingen klopt, zo is mijn
ervaring, in het algemeen niet veel. Ze zitten boordevol hoogst onjuiste en
inconsistente informatie en boordevol onzin-teksten. Het zijn daarom in het
algemeen hoogst onbetrouwbare documenten. Om die reden is het volstrekt
onverantwoord om op basis van deze begrotingen en jaarrekeningen gemeenten en
provincies te besturen en daarover verantwoording af te
leggen.
Ik
heb, zoals eerder de jaarrekening 1997 (zie mijn brieven aan u van 22 januari
1999 en 31 maart 1999), ook de jaarrekening 2000 van uw gemeente beoordeeld. Ook
uw "jaarrekening" 2000, zo is mijn conclusie, heeft met een jaarrekening, laat
staan met een betrouwbare jaarrekening en dus met een betrouwbaar sturingsmiddel
en met een betrouwbaar verantwoordingsverslag, niets uitstaande. Veel hoogst
onjuiste cijfers en onzin-teksten (vooral waar het gaat over reserves,
voorzieningen, "rekeningresultaat" en "exploitatie-uitkomsten" en de verschillen
daartussen, en rente), waarvan de meesten van u, het kan niet anders,
ongetwijfeld niets begrepen zullen hebben. Het is uiteraard jammer van alle
moeite die aan de jaarrekening en aan het bestuderen daarvan besteed
is.
Ook
de jaarrekening 2000 van 's-Hertogenbosch voldoet in de verste verten niet aan
de meest elementaire eisen die je aan een jaarrekening mag stellen: op
betrouwbare wijze inzicht geven in de omvang van de baten en de lasten en het
saldo daarvan, en in de omvang en samenstelling van het vermogen en m.n. van de
reserves. Uw jaarrekening voldoet derhalve dus ook in de verste verten niet aan
de wettelijke eisen die aan u gesteld worden bij het opmaken en vaststellen van
de gemeentelijke jaarrekening.
Wat
betreft de baten en de lasten en het saldo daarvan, suggereren de rekening en de
begeleidende teksten bij uw jaarrekening dat het saldo van de baten en de lasten
(overeenkomstig wat in de rekening opgenomen is) een bedrag van ƒ 14,2 miljoen
is. Niets is echter minder waar!
Bestudering
van de jaarrekening leert dat het saldo
van de baten en de lasten volgens de jaarrekening in werkelijkheid ƒ 83,0
miljoen is. En dat is wel iets anders.
Het
verschil wordt op de eerste plaats veroorzaakt doordat er baten en lasten buiten de rekening zijn gelaten, d.w.z.
buiten de rekening om rechtstreeks zijn toegevoegd aan of in mindering zijn
gebracht van het eigen vermogen. De toelichting bij de balans maakt duidelijk
dat miljoenen guldens aan baten en
lasten buiten de rekening zijn gelaten. Wat moest waarom verborgen
blijven?
Omdat
dit de niet deskundige lezers - wat de meeste gemeenteraadsleden en andere
belangstellenden zullen zijn - gemakkelijk ontgaat en hen dus gemakkelijk op het
verkeerde been zet, wordt dit door de voor u geldende wettelijke voorschriften,
i.c. de zogenoemde Comptabiliteitsvoorschriften (artikel 27), uitdrukkelijk
verboden. U moet alle baten en alle lasten in de rekening opnemen. Als u dit,
zoals de wet en vaste jurisprudentie uitdrukkelijk voorschrijven, gedaan had,
zou de rekening er uiteraard heel anders hebben uitgezien.
Aan
de jaarrekening valt wel te zien dat er (delen van) baten en lasten buiten de
rekening gelaten zijn, er valt niet of nauwelijks te zien welke baten- en
lastenposten het betreft. Dat betekent dat alle baten- en lastenposten die in de
rekening opgenomen zijn, verdacht
zijn en onjuist kunnen
zijn.
Als
uw rekening correct zou zijn opgemaakt, zou de rekening eindigen met het door
mij genoemde saldo van ƒ 83,0 miljoen.
Het
bedrag van ƒ 83,0 miljoen bereken ik op eenvoudige wijze door het saldo van het
eigen vermogen op 31.12.1999 (volgens uw jaarrekening ƒ 459,7 miljoen) af te
trekken van het saldo van het eigen vermogen op 31.12.2000 (volgens uw
jaarrekening ƒ 502,5 miljoen, gecorrigeerd voor het ten onrechte op de reserves
in mindering gebrachte investeringsbedrag van ƒ 40,2 miljoen, derhalve ƒ 542,7
miljoen). Het verschil (i.c. ƒ 83,0 miljoen) is namelijk, hoe je het ook keert
of wendt, per definitie gelijk aan het saldo van de (= alle) baten en de
lasten.
Wanneer
u alle baten en lasten in de rekening zou hebben opgenomen, zou deze dus
geëindigd zijn met een saldo van ƒ 83,0 miljoen. Dit uiteraard wel onder de
veronderstelling dat alle baten en lasten en het eigen vermogen in begin- en
eindbalans juist bepaald en weergegeven zijn.
Aan
de jaarrekeningen van de meeste gemeenten en provincies en ook aan die van
's-Hertogenbosch valt echter te ontlenen dat veel baten en lasten en het eigen
vermogen volstrekt onjuist bepaald en dus onjuist weergegeven
zijn.
Aan
uw jaarrekening is (ten minste) te ontlenen dat:
- een
(onbekend) bedrag van de vaste activa in plaats van aan de debetzijde van de
balans te zijn opgenomen, op één van de posten van de creditzijde van de balans,
in dit geval het eigen vermogen, is afgetrokken. Hierdoor worden de vaste activa
en uiteraard ook het eigen vermogen, i.c. de reserves, voor een te laag en dus
verkeerd bedrag weergegeven. Zo werden nog in 2000 investeringen tot een bedrag
van ƒ 40,2 miljoen ten onrechte in mindering van het eigen vermogen gebracht.
Omdat op deze vaste activa niet wordt afgeschreven, ontbreekt een (onbekend)
bedrag aan afschrijvingslasten in de rekening, waardoor de kosten van veel
activiteiten te laag weergegeven worden.
- de
rentelasten met een bedrag van ƒ 16,7 miljoen te hoog zijn weergegeven, omdat er
voor dit bedrag in de rekening fictieve rentelasten zijn opgenomen terzake van
niet bestaande schulden.
- onder
het eigen vermogen verschillende bedragen voorkomen die in het geheel geen
reserves zijn, maar verplichtingen. Hierdoor wordt het eigen vermogen, i.c. de
reserves, te hoog en dus verkeerd voorgesteld. Hierdoor worden ook de baten en
de lasten die met deze "reserves" samenhangen, geheel verkeerd in de rekening
weergegeven. Ten minste geldt dit voor de nog niet bestede geoormerkte
rijkssubsidies en diverse tariefsegalisatierekeningen.
Omdat
uw jaarrekening veel belangrijke en wettelijk voorgeschreven (!) toelichtingen
op de reserves en op de voorzieningen mist (alleen al om deze reden voldoet de
jaarrekening niet aan de geldende wettelijke voorschriften, i.c. de
Comptabiliteitsvoorschriften), ontbreekt voldoende mogelijkheid nader te
onderzoeken hoe hard het "reservekarakter" van de als reserves gepresenteerde
bedragen c.q. "voorzieningkarakter" van de als zodanig gepresenteerde
voorzieningen is.
Door
deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en
het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door
vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen.
Kortom, aan de jaarrekening is wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de
lasten niet het door u gesuggereerde
bedrag van ƒ 14,2 miljoen is, maar stelt overigens niet in staat te zien wat dan
het saldo van de baten en de lasten wèl is.
Kortom,
ook de jaarrekening van 's-Hertogenbosch
stelt volstrekt niet in staat om een oordeel, laat staan een verantwoord
oordeel, te vormen over de financiële positie en over de baten en de lasten en
het saldo daarvan. En daar ging het toch in eerste instantie om! De jaarrekening
voldoet alleen daarom al niet aan belangrijke wettelijke voorschriften. Dat
betekent dat de jaarrekening totaal ongeschikt is als sturings- en
verantwoordingsinstrument. Dat betekent dat u bijvoorbeeld de geïnteresseerde
burger, maar, naar ik aanneem, ook uzelf, belangrijke informatie onthoudt,
informatie waar de burger en uzelf wel degelijk recht op
hebben!
Ik
denk dat u ervan uit kunt gaan dat ook uw begroting 2001 en (binnenkort) uw
begroting 2002 op dezelfde wijze als de jaarrekening zijn opgemaakt en dat u die
dus, net zoals uw jaarrekening, maar beter meteen bij het oud papier kunt
wegdoen. Wat heb je aan 100-en pagina's volstrekt onbetrouwbare
informatie?
Het
is volstrekt onverantwoord om met behulp van dit soort begrotingen een gemeente
te besturen.
Ik
denk dat er alle aanleiding is dat u de jaarrekening (en de genoemde
begrotingen) volledig laat overmaken en dat de burgers en uzelf een jaarrekening
krijgen die wèl voldoet.
Ten
minste heeft de belangstellende burger, maar ook uzelf, recht op een antwoord op
de volgende vragen:
- Wat is het werkelijke saldo van de baten
en lasten van de gemeente over 2000?
- Wat is de werkelijke omvang van de
reserves einde 2000?
Uw
reactie te vernemen stel ik op prijs.
Met
vriendelijke groet en hoogachting,
L.W.
Verhoef