drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 januari 2006

De gemeenteraad van Hof van Twente
Postbus 48
7490 AA Delden

Betreft: Jaarrekening 2004 van gemeente Hof van Twente


Geachte Raad,

Zoals jaarrekeningen van andere gemeenten heb ik ook de jaarrekening 2004 van uw gemeente bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en inmiddels de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbaar zijn.
Is de jaarrekening 2004 van Hof van Twente betrouwbaar? Nee!

Op verschillende plaatsen in het boekwerk "Programmaverantwoording over het jaar 2004" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten een bedrag is van € 0,231 miljoen.
Het staat te lezen op pagina 4: "De programmarekening 2004 laat ... een batig saldo zien van € 230.546,29".
Het staat te lezen op pagina 6: "... bedraagt het batig dienstsaldo over 2004 € 230.546,29". (Wat is overigens een "dienstsaldo" anders dan gewoon "saldo"?)
Het staat te lezen op pagina 109 in het vaststellingsbesluit: "... het positief rekeningresultaat ad € 230.546,29 ...".
Het overzicht op pagina 77 met opschrift: "Programmarekening" (i.c. de rekening van baten en lasten) sluit eveneens met het bedrag van € 230.547.
Het stond ook te lezen in het persbericht dat het gemeentebestuur naar aanleiding van het uitkomen van de jaarrekening deed uitgaan. In dat persbericht was te lezen: "De gemeente Hof van Twente heeft het jaar 2004 afgesloten met een positief saldo van ruim € 230.000".
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004!

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 74-76) bedraagt het eigen vermogen per 31.12.2004 € 29,800 miljoen en per 31.12.2003 (na correctie met € 2,285 miljoen voor ten onrechte niet op het beginvermogen aangebrachte wijziging vanwege gewijzigde waarderingen) € 26,203 miljoen. Er is dus sprake van een toename van het eigen vermogen van € 3,597 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten , d.w.z. een voordelig saldo van baten en lasten van € 3,597 miljoen.

Dit bedrag van € 3,597 als werkelijk (voordelig) saldo van de baten en de lasten komt niet overeen met wat midden in de rekening van baten en lasten op pagina 77 "Resultaat voor bestemming" van € 1.310.856 wordt genoemd, wat wèl het geval had moeten zijn. Het was overigens veel duidelijker geweest als wat met "Resultaat voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en lasten". Alles wat in het overzicht op pagina 77 (en soortgelijke overzichten op andere pagina's) onder en na dit "Resultaat voor bestemming" is opgenomen, is onzin en niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet moeten staan.

Dit bedrag van het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 3,597 miljoen krijgt reliëf als we het bijvoorbeeld vergelijken met de opbrengst van de onroerendezaakbelasting (OZB) in 2004 van € 6,086 miljoen (pagina 47). Met 60% minder had ook volstaan kunnen worden. In ieder geval was zeker de verhoging van 4,6% geheel en al overbodig. Gaat u nu de van uw burgers teveel gevraagde belasting teruggeven?

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 3,597 miljoen is alleen goed als bijvoorbeeld het eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:

Omdat uw jaarrekening veel belangrijke en wettelijk voorgeschreven(!) toelichtingen op de reserves mist (alleen al om deze reden voldoet de jaarrekening niet aan de geldende wettelijke voorschriften, i.c. het BBV), ontbreekt voldoende mogelijkheid te beoordelen hoe hard het "reservekarakter" van de als reserves gepresenteerde bedragen is.

Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 0,231 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

In de hoofdstukken waar de zogenoemde programma's worden behandeld, zijn steeds (in de paragrafen "Wat heeft het gekost?") de baten en de lasten per programma gegeven (pagina 9, 11, 13, etc.). Al deze bedragen tezamen leveren echter het foute saldo op van € 1,311 miljoen dat op pagina's 77 en 78 als "Resultaat voor bestemming" aangeduid wordt en dat in het geheel niet overeenkomt met het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 3,597 miljoen. Dat betekent dat al deze als baten en lasten aangeduide bedragen onjuist of op zijn minst verdacht zijn. Uiteraard zijn foute en verdachte cijfers volstrekt waardeloze informatie. Ze zijn dus totaal ongeschikt om het terzake gevoerde beheer van het gemeentebestuur te beoordelen.

In de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, over een "resultaat voor bestemming" en een "resultaat na bestemming" (er is maar één resultaat en dat is het resultaat, i.c. het saldo van de baten en de lasten), over zoiets als weerstandsvermogen, over zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen met uitsluitend een maatschappelijk nut", over "Van getrouwheid naar rechtmatigheid" (pagina 3), en over zoiets als "onder het duale stelsel direct opeisbare wethouderspensioenen". Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou het boekwerk "Programmaverantwoording over het jaar 2004" aanzienlijk dunner en (vooral) toegankelijker maken.
Overigens adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en alle lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dat zal het inzicht in waar het echt over gaat, aanmerkelijk verbeteren.

Het valt op dat de hele verantwoording van circa € 70 miljoen aan opbrengsten en kosten slechts is opgedeeld in circa 15 opbrengst- en kostenposten. Al de penningmeester van de lokale voetbalvereniging zal het uitgebreider doen. Een zich respecterende gemeenteraad zal hier geen genoegen mee nemen!

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed begrijpelijk zijn. Of de jaarrekening aan deze niet onbelangrijke eis voldoet, kunt u het beste zelf beoordelen.

Volgens BBV artikel 25 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a. de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b. de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan, met name waar het gaat om de relatie tussen geldbedragen en teksten.

Volgens de Gemeentewet moet de gemeenteraad de jaarrekening vaststellen en kennis nemen van het jaarverslag. Het is volstrekt onduidelijk waar de jaarrekening begint en eindigt en wat het jaarverslag is, en dus wat u heeft vastgesteld.

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef