drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 18 december 2002

Gemeenteraad van
gemeente Leiden
Postbus 9100
2300 PC Leiden

Betreft:  Jaarrekening 2001
             Mijn brief d.d. 27 juli 2002
             Uw brief d.d. 13 december 2002

Geachte Raad,

Met mijn brief van 27 juli jl. deed ik u enige opmerkingen toekomen betreffende de kwaliteit, i.c. de onbetrouwbaarheid, van de jaarrekening 2001 van Leiden. De jaarrekening is onbetrouwbaar, omdat deze geen betrouwbaar beeld geeft van de reserves, de vaste activa en de verplichtingen, en bovenal geen betrouwbaar beeld geeft van de baten en de lasten en het saldo daarvan. De jaarrekening voldoet (dus) ook niet aan belangrijke wettelijk daaraan gestelde eisen.

In mijn brief gaf ik onder andere aan dat het saldo van de baten en lasten over 2001 niet negatief € 1,8 miljoen is, waarmee de rekening eindigt, maar volgens de jaarrekening in werkelijkheid positief € 18,1 miljoen. Dit is het gevolg van het feit dat circa € 19,9 miljoen aan baten en lasten niet in (het saldo van) de rekening zijn opgenomen. Niet alleen dat u uzelf hierdoor een verkeerd beeld voorhoudt van de financiële positie van Leiden, u doet dat ook, en dat is vele malen erger, aan de burgers aan wie u rekening en verantwoording moet afleggen.

Met brief van 13 december jl. reageerde uw Commissie Bestuur en Veiligheid op mijn opmerkingen.

Met toenemende verbazing maar ook ongerustheid heb ik kennis genomen van de reactie van de commissie. Uit de reactie blijkt een ontstellend grote mate van ondeskundigheid. Zelfs zonder het zelf door te hebben, bevestigt de commissie mijn gelijk dat er inderdaad omvangrijke baten en lasten buiten (het saldo van) de rekening zijn gelaten, dat de reservepositie verkeerd wordt gepresenteerd omdat er onder de reserves schulden zijn opgenomen, en dat er inderdaad verplichtingen buiten de balans zijn gebleven waardoor de financiële positie te rooskleurig wordt voorgeschoteld. Zelfs zegt de commissie dat, omdat een accountant een goedkeurende verklaring bij uw jaarrekening gaf, de jaarrekening dus betrouwbaar is, wèl een betrouwbaar beeld geeft van de financiële positie en wèl een betrouwbaar beeld geeft van de baten en de lasten en het saldo daarvan. Een uiterst merkwaardige redenering.

Ik (en naar ik aanneem ik niet alleen) vind een jaarrekening (respectievelijk begroting) onbetrouwbaar als:

Ik vind een jaarrekening (respectievelijk begroting) niet voldoen aan de Comptabiliteitsvoorschriften als:

Uw jaarrekening (en begroting?) is flagrant in strijd met al deze bepalingen!

Overigens, een jaarrekening (en begroting) moet allereerst een betrouwbaar document zijn. Of die jaarrekening ook nog wel of niet voldoet aan toevallige wettelijke bepalingen als de zogenoemde Comptabiliteitsvoorschriften, is van veel minder belang. Wat heb je aan een koortsthermometer die wèl voldoet aan zogenoemde Comptabiliteitsvoorschriften maar de verkeerde temperatuur aangeeft? Het zou volstrekt onverantwoord zijn bij een doodzieke patiënt daarmee de temperatuur op te nemen! Wat heb je aan een kompas dat wèl voldoet aan de Comptabiliteitsvoorschriften maar de verkeerde richting aangeeft? Het zou volstrekt onverantwoord zijn daarmee een vliegtuig of schip te besturen! Wat heb je aan een jaarrekening of een begroting die wèl voldoet aan de Comptabiliteitsvoorschriften maar een geheel verkeerd beeld geeft van de financiële positie, van de baten en de lasten en van het saldo daarvan? Het zou volstrekt onverantwoord zijn daarmee een gemeente of provincie te besturen en daarmee rekening en verantwoording af te leggen!

Opvallend is dat de commissie nergens ontkent dat de jaarrekening een onbetrouwbaar beeld geeft van de financiële positie en van de baten en de lasten en het saldo daarvan!
Merkwaardig en onrustbarend is de reactie van de commissie als die tegenover mijn waarschuwing dat er omvangrijke ontvangsten en uitgaven buiten (het saldo van) de rekening zijn gelaten, slechts meldt dat alle onttrekkingen en toevoegingen aan de reserves de instemming van de gemeenteraad hebben. Het zou er nog eens bij moeten komen dat dat niet het geval zou zijn. De reactie van de commissie heeft echter geen enkele betrekking op mijn bewering. Het is overigens een wijdverbreid misverstand dat (volgens de Comptabiliteitsvoorschriften) wijzigingen in de reserves ìn de rekening zouden moeten worden opgenomen. Het heeft ook geen enkele zin, want tegenover elke onttrekking aan een reserve staat een evengrote toevoeging aan een andere reserve; iets wat nogal eens wordt vergeten, met alle rampzalige gevolgen van dien!
Ook de reactie van de commissie op mijn waarschuwing dat de rentelasten te hoog zijn weergegeven in de rekening, gaat niet op mijn bewering in.
De reactie van de commissie op mijn bewering dat er onder de reserves schulden zijn opgenomen, gaat volledig langs de zaak heen, behalve dat de commissie bevestigt wat ik beweer. Overigens, wat de Comptabiliteitsvoorschriften ervan zeggen, is volstrekt irrelevant. En al helemaal niet wat de nieuwe Comptabiliteitsvoorschriften, die pas in 2004 ingaan, ervan zeggen.
De commissie erkent dat pensioenverplichtingen en vakantiegeldverplichtingen in de jaarrekening ontbreken. De commissie zegt dat de aanspraken een "dusdanig klein bedrag van de totale exploitatie" vormen, dat er geen directe noodzaak is tot het opnemen van de verplichting in de balans. Ook hieruit blijkt de grote ondeskundigheid van de commissie. Ik had het er niet over wat het voor "de exploitatie" uitmaakt, maar dat de financiële positie (in de balans!) verkeerd wordt voorgesteld. En vergist u zich niet: u zult schrikken van de omvang van de totale verplichting!
De commissie is niet op al mijn beweringen ingegaan.

Wat de goedkeurende accountantsverklaring betreft: uw accountant zou niet de eerste zijn die ten onrechte een goedkeurende verklaring aan een jaarrekening heeft gehecht. Zeker sinds de Enron-affaire, de WorldCom-affaire of al die andere boekhoudfraudes, weten we wel beter.

Ik raad u aan met bovenstaande reactie mijn brief van 27 juli jl. (opnieuw) te lezen en daaruit als zichzelf verantwoordelijk voelende gemeenteraad de passende consequenties te trekken.
Het heeft alles te maken met "integriteit van het openbaar bestuur"!!

Ongetwijfeld zal uw begroting 2003 net zo onbetrouwbaar zijn als de jaarrekening. Ook daarin zullen baten en lasten ontbreken zodat het saldo van de begroting niet het saldo is van alle baten en lasten. Durft u het aan mij dat te laten onderzoeken?

Uw reactie te vernemen stel ik op prijs.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef