drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 7 september 2005

Gemeenteraad van
gemeente Nijmegen
Postbus 9105
6500 HG Nijmegen

Betreft: Jaarrekening 2004 gemeente Nijmegen

Geachte Raad,

Zoals eerder al de jaarrekeningen 2000 tot en met 2003 heb ik ook de jaarrekening 2004 van gemeente Nijmegen bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en binnenkort de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording af van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbare documenten zijn.
Is de jaarrekening 2004 van Nijmegen betrouwbaar?

Op verschillende plaatsen in de boekwerken "Stadsrekening" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten in 2004 een bedrag is van € 5,178 miljoen.
Het staat te lezen op pagina 2 van het jaarverslag: "De ... Stadsrekening ... sluit met een voordelig resultaat van ruim € 5 miljoen."
Het staat te lezen op pagina 4 van het jaarverslag in het voorstel tot vaststelling van de jaarrekening: "Het voordelig saldo van € 5.178.000".
Het staat te lezen op pagina 392 van het jaarverslag: "De stadsrekening 2004 sluit met een voordelig saldo van € 5,2 miljoen".
Het overzicht op pagina 39 van het jaarverslag sluit met een "rekeningresultaat" van € 5,2 miljoen.
Het staat te lezen op pagina 45 van het jaarverslag: "... de jaarrekening over 2004 met een voordelig saldo van baten en lasten, zijnde € 5.178.000 ...".
Het staat te lezen op pagina 48 van het jaarverslag: "Het positieve saldo bedraagt € 5.178.363".
Het overzicht op pagina 12-13 van de jaarrekening met opschrift: "Programma overzicht" (i.c. de rekening van baten en lasten) sluit eveneens met het bedrag van € 5,178 miljoen.
Het stond ook te lezen in het persbericht dat het gemeentebestuur naar aanleiding van het uitkomen van de jaarrekening deed uitgaan. In dat persbericht was te lezen: "De gemeente heeft vorig jaar vrijwel quitte gespeeld."
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het Eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 8-9) bedraagt het Eigen vermogen per 31.12.2004  € 139,424 miljoen en per 31.12.2003  € 127,636 miljoen. Er is dus sprake van een toename van het Eigen vermogen van € 11,788 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een voordelig saldo van baten en lasten van € 11,788 miljoen.

Dit bedrag van het werkelijke overschot in 2004 van € 11,788 miljoen krijgt reliëf als we het bijvoorbeeld vergelijken met de opbrengst van de onroerendezaakbelasting (OZB) in 2004 van € 59,677 miljoen (zie pagina 54; overigens noemt de jaarrekening op pagina 113 een ander bedrag van € 61,749 miljoen). Nijmegen had dus in 2004 met 20% minder kunnen volstaan. De verhoging van 2,5% is al helemaal merkwaardig. Hoe gaat u dat aan de Nijmeegse burgers uitleggen?

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 11,788 miljoen is alleen goed, als bijvoorbeeld het Eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:

Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 5,178 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

In de hoofdstukken waar de zogenoemde programma's worden behandeld, zijn steeds (in de paragrafen "Wat heeft het gekost" de baten en de lasten per programma gegeven. Al deze bedragen tezamen leveren echter nìet het (overigens foute) saldo op van € 12,082 miljoen dat op pagina 13 van de jaarrekening als "Resultaat voor bestemming" aangeduid wordt. Het bedrag van € 12,082 is nìet het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 11,788 miljoen. Dat betekent dat al deze als baten en lasten aangeduide bedragen onjuist of op zijn minst verdacht zijn. Uiteraard zijn foute en verdachte cijfers volstrekt waardeloze informatie. Ze zijn dus totaal ongeschikt om het terzake gevoerde beleid van het gemeentebestuur te beoordelen.

Volgens de jaarrekening 2003 bedroegen de voorzieningen per 31-12-2003 € 98,760 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 139,319 miljoen is. Volgens de jaarrekening 2003 bedroeg het Eigen vermogen per 31-12-2003 € 177,356 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 127,636 miljoen is. In beide gevallen is een goedkeurende accountantsverklaring gegeven. Ten minste een van beide accountantsverklaringen is dus ten onrechte goedkeurend.

In de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, over een zogenaamd volgens de nieuwe wettelijke voorschriften (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV)) aangescherpt onderscheid tussen reserves en voorzieningen (jaarverslag pagina 43), en waar het gaat over zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, en zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut". Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou het boekwerk "Stadsrekening" aanzienlijk dunner en (vooral) toegankelijker maken.
Overigens adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dit zal het inzicht in waar het echt over hoort te gaan, aanmerkelijk verbeteren.

In het overzicht "Niet uit de balans blijkende verplichtingen" (pagina 51 van de jaarrekening) wordt niets gezegd over de verplichtingen uit hoofde van bijvoorbeeld wachtgeld- en pensioenverplichtingen van bijvoorbeeld (oud-)wethouders en andere wachtgeldverplichtingen. Het zou weleens om een substantieel bedrag kunnen gaan. Overigens hadden deze verplichtingen zondermeer in de balans moeten zijn opgenomen. Nu dit niet gebeurd is, geeft de balans terzake niet goed de financiële positie weer. Dit laatste is in strijd met BBV artikel 3.

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed begrijpelijk zijn. Naar mijn mening voldoet het boekwerk "Stadsrekening" stellig niet aan deze eis. U kunt dit overigens het beste zelf beoordelen.

Volgens BBV artikel 25 lid 2 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a. de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b. de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan.

Volgens BBV artikel 28 moet een overzicht worden gegeven van de incidentele baten en lasten. Ik heb dat overzicht gemist.

De winst-en-verliesrekening over 2000 sloot met een tekort van € 0,5 miljoen. Het werkelijke saldo was positief € 18,2 miljoen. Er werd dus € 18,7 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2001 sloot met een saldo van € 7,4 miljoen. Het werkelijke saldo was € 9,2 miljoen. Er werd dus € 1,8 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2002 sloot met een saldo van € 9,2 miljoen. Het werkelijke saldo was € 16,2 miljoen. Er werd dus € 7,0 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2003 sloot met een saldo van € 8,0 miljoen. Het werkelijke saldo was € 4,3 miljoen. Er werd dus € 3,7 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2004 sluit met een saldo van € 5,2 miljoen. Het werkelijke saldo is € 11,8 miljoen. Er wordt dus € 6,6 verzwegen.
Daarmee is over deze jaren (per saldo) verzwegen circa € 30 miljoen.
Nijmegen heeft dus in de jaren 2000-2004 (in werkelijkheid) circa € 60 miljoen overgehouden. Daarmee kan bijvoorbeeld een jaar de OZB geheel overgeslagen worden.

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef