drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 7 oktober 2011

De gemeenteraad van
gemeente Rotterdam
Postbus 70012
3000 KP Rotterdam

Betreft: Begroting 2012 van gemeente Rotterdam

Geachte Raad,

Voor u als gemeenteraad is de begroting van uw gemeente een uiterst belangrijk document. Op basis van de begroting beslist u als de gemeenteraad over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en heffingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Met de begroting geeft u als de gemeenteraad (al dan niet) toestemming aan het gemeentebestuur tot het uitvoeren van de in de begroting vermelde activiteiten en tot het uitgeven van de daarvoor in de begroting opgenomen gelden. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de begroting belangrijk. Met de begroting legt u als gemeenteraad samen met het gemeentebestuur rekening en verantwoording af aan de burgers over de voorgenomen aanwending van de belastingmiddelen. Het is dus erg belangrijk dat de begroting betrouwbare informatie bevat.
Is de begroting 2012 van gemeente Rotterdam betrouwbaar?

Ik doe al enige jaren onderzoek naar jaarrekeningen en begrotingen van gemeenten en provincies. Mijn conclusie is dat de jaarrekeningen en begrotingen van veel gemeenten en provincies onbetrouwbaar en dus misleidend zijn. Wat betreft de jaarrekeningen: ondanks de goedkeurende accountantsverklaringen daarbij die het tegendeel beweren.
Veelal geldt dat voor de presentatie van de baten en de lasten en het saldo daarvan. Het geldt veelal ook voor de presentatie van de financiële positie.
Het geldt ook voor de jaarrekeningen van gemeente Rotterdam. Het geldt ook voor de Begroting 2012 van gemeente Rotterdam.

Ik maak bij deze begroting de volgende opmerkingen:

1. Op pagina 5 onder de Inleiding staat te lezen: "... een sluitende meerjarenbegroting". Hiermee zal het gemeentebestuur ongetwijfeld bedoelen dat de begroting voor 2012 sluit met een saldo van opbrengsten en kosten van € 0. Echter, niets is minder waar!
Inderdaad sluiten de overzichten op pagina 222 wat betreft de jaren 2012-2015 telkens met een saldo van € 0, maar, nogmaals, wat betreft 2012 is het niet waar (en wat betreft 2013-2015 is het ook niet waar).

2. Het saldo van de opbrengsten en kosten over 2012 is NIET € 0.
Het WERKELIJKE saldo van de baten en de lasten volgt uit een vermogensvergelijking, d.w.z. het werkelijke saldo van de opbrengsten en de kosten is exact gelijk aan de toename of afname van het Eigen vermogen.
Uit de vermogensvergelijking (met gegevens van pagina 245) volgt:
Eigen vermogen per 31.12.2012:                  €   668.260.000
Eigen vermogen per 31.12.2011:                       806.521.000
2012: NADELIG SALDO                             € - 138.261.000

3. Met de gegevens van pagina 245 valt ook het verwachte saldo van de opbrengsten en de kosten over 2011 te berekenen.

Uit de vermogensvergelijking (met gegevens van pagina 245) volgt:
Totaal reserves per 31.12.2011                     €   806.521.000
Hierin nog niet verwerkt "resultaat na reserveringen"
volgens pagina 226                                              86.224.000
Eigen vermogen per 31.12.2011:                  €   720.297.000
Eigen vermogen per 31.12.2010:                    1.047.307.000
2011: verwacht NADELIG SALDO             € - 327.010.000

Dat betekent dat het gemeentebestuur een nadelig saldo van opbrengsten en kosten over 2011 verwacht van € 327.010.000. Was u dat al medegedeeld? Hoe verhoudt dit bedrag zich tot de door u goedgekeurde begroting(swijzigingen)?

(Het is overigens slordig dat het Eigen vermogen per 31.12.2010 volgens het overzicht op pagina 245 € 1.047.307 bedraagt, terwijl datzelfde Eigen vermogen volgens de jaarrekening 2010 € 1.058.720.000 bedraagt.)

4. Met mijn brieven aan u in de afgelopen jaren liet ik u telkens weten dat uw jaarrekeningen eveneens misleidend zijn. Het gemeentebestuur deed het in de jaarrekeningen van de afgelopen vier jaar (2007-2010) voorkomen of de gemeente in deze periode € 118 miljoen had overgehouden. In werkelijkheid leed de gemeente in deze periode een verlies van € 674 miljoen. Tezamen met het verwachte verlies over 2011 van € 327 miljoen zal de gemeente in de jaren 2007-2011 een verlies geleden hebben van € 1.001 miljoen (€ 1 miljard!).

5. De verliezen van de periode 2007-2011 betekenen dat er dus in deze periode € 1.001 miljoen meer is uitgegeven dan er werd ontvangen. Deze € 1.001 miljoen zijn uiteraard geleend bij financiële instellingen. Het betekent voortaan een extra rentelast van (bij 5% rente) 5% x € 1.001 miljoen = € 50 miljoen. Wanneer u de begroting 2012 ongewijzigd goedkeurt, stijgen de rentelasten van de komende jaren met 5% x € 138 miljoen = € 7 miljoen, tezamen een stijging van € 57 miljoen.

6. Bovenstaande cijfers krijgen reliëf als men bedenkt dat de opbrengst van de Onroerendezaakbelasting in 2012 een bedrag zal zijn van € 176 miljoen. Eenderde deel hiervan is al benodigd voor de extra rentelasten vanwege de financiering van de verliezen van de jaren 2007-2012.

7. In de begroting komen ongetwijfeld dezelfde fouten voor als die ik reeds signaleerde in de jaarrekeningen van de afgelopen jaren en waarvoor ik met mijn brieven u herhaaldelijk gewaarschuwd heb. Het betekent dat kosten als afschrijvingskosten, personeelskosten en verschillende onderhoudskosten verkeerd in de begroting zijn opgenomen.

8. Door het hele begrotingsboekwerk heen komt heel veel allemaal faliekante ONZIN voor over bijvoorbeeld reserves, voorzieningen, weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, en een of ander niet-relevant "EMU-saldo". Deze nonsens zet de (niet ervaren) gemeenteraadsleden en andere gebruikers geweldig op het verkeerde been. Dit soort verhalen zijn zeker ook strijdig met de wettelijke voorschriften, i.c. het BBV, dat in artikel 3 een begroting eist die voor gemeenteraadsleden begrijpelijk is.

9. Volgens de van toepassing zijnde wettelijke bepalingen (i.c. het BBV), die er op de eerste plaats zijn ter bescherming van de gemeenteraadsleden, moet de begroting zodanig gepresenteerd worden dat de lezer, en in het bijzonder IEDER gemeenteraadslid, zich een "verantwoord oordeel" kan vormen over wat er financieel aan de hand is (art 3). De begroting voldoet dus in het geheel niet aan deze eis.
Volgens hetzelfde BBV moet de begroting per onderscheiden programma inzicht geven in:
a. de doelstellingen, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten;
b. de wijze waarop ernaar gestreefd zal worden die effecten te bereiken.
U zou zelf eens moeten beoordelen of u dit (in voldoende mate) in uw begroting vindt.

Conclusie
Eerst moet het gemeentebestuur zijn huiswerk over doen. Pas DAARNA, als alles klopt en volledig is, kan en mag op verantwoorde wijze over de begroting gesproken worden!

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet,

L.W. Verhoef