Dossier: Soest
drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 12 januari 2004

Gemeenteraad van
Gemeente Soest
Postbus 2000
3760 CA Soest

Betreft: Jaarrekening 2002, Begroting 2004
            Mijn brieven d.d. 3 oktober 2003

Geachte raad,

Met mijn twee brieven aan u van 3 oktober 2003 informeerde ik u over de tekortkomingen in de jaarrekening 2002 en de begroting 2004 van de gemeente Soest. Wat de jaarrekening betreft, liet ik u weten dat weliswaar de rekening van baten en lasten eindigt met een saldo van € 1.449.000, maar dat dit niet het saldo is van àlle baten en lasten, wat u ongetwijfeld dacht. Er zijn ettelijke miljoenen aan baten en lasten buiten de rekening gebleven. Verder liet ik u weten dat wat aan u in de jaarrekening als omvang van het eigen vermogen (c.q. van de reserves) wordt gepresenteerd, door de vele fouten in de weergave van de verplichtingen niet de werkelijke omvang van het eigen vermogen is. Wat de begroting betreft, liet ik u weten dat ook uw begroting misleidend is. Uw jaarrekening geeft dus geen betrouwbaar beeld van de omvang en samenstelling van het vermogen en van de omvang en het saldo van de baten en de lasten, in tegenstelling tot wat de accountantsverklaring daarvan zegt. Ik waarschuwde u dat het onverantwoord is met dergelijke onbetrouwbare c.q. misleidende jaarrekeningen en begrotingen uw werk als gemeenteraad te doen.
Naar aanleiding van mijn brieven vroeg u uw accountant om commentaar. Dat stuurde hij u met zijn brief d.d. 4 november 2003. Ik kreeg pas onlangs, bovendien op eigen initiatief, deze brief onder ogen. De brief van uw accountant geeft mij aanleiding tot de volgende reactie.
  1. Uw accountant schrijft: "... dat de heer Verhoef ... vraagtekens heeft geplaatst bij de ... kwaliteit van de door gemeenten en provincies vervaardigde ... jaarverslagen." Deze bewering van uw accountant is volstrekt onjuist. Ik heb geen vraagtekens geplaatst bij de jaarrekeningen van "gemeenten en provincies" maar van "verschillende gemeenten en provincies" (waaronder dus ook die van Soest). Dat is wel iets geheel anders.
  2. Uw accountant schrijft: "De kern van hetgeen door de heer Verhoef wordt betoogd is de vraag of de regels voor de verslaggeving geldend voor (commerciële) rechtspersonen (zoals NV's en BV's) zoals opgenomen in Titel 9 Boek 2 Burgerlijk Wetboek ... ook van toepassing zijn op de jaarverslaggeving door gemeenten". Ook deze bewering van uw accountant is volstrekt onjuist. Ik heb dat nooit en te nimmer beweerd, laat staan dat dat de kern van mijn betoog zou zijn. Mijn kritiek is dat in de jaarrekeningen (en begrotingen) van menige gemeente en provincie, en ook in die van Soest, een misleidend beeld wordt gegeven van de omvang en samenstelling van het vermogen en van de omvang en het saldo van de baten en de lasten. Dat is iets geheel anders.
  3. Uw jaarrekening en begroting voldoen niet aan de Comptabiliteitsvoorschriften respectievelijk het Besluit Begroting en Verantwoording waar (in beide gevallen) in artikel 3 de eis wordt gesteld dat de jaarrekening respectievelijk begroting betrouwbaar is. Uw jaarrekening en begroting zijn niet betrouwbaar. Uw accountant ontkent dit niet.
  4. Mijn belangrijkste bezwaar betreffende de jaarrekening 2002 is dat in de rekening baten en lasten ontbreken en dat het saldo waarmee de rekening eindigt, niet het saldo is van alle baten en lasten. Daardoor is de jaarrekening in strijd met artikel 27 van de Comptabiliteitsvoorschriften, die voorschrijven dat àlle baten en àlle lasten ìn de rekening moeten worden opgenomen en die voorschrijven dat het saldo waarmee de rekening eindigt, het saldo moet zijn van àlle baten en lasten. Uw accountant ontkent ook dit niet.
  5. Mijn stelling is dat in de rekening baten en lasten ontbreken. Uw accountant ontkent dit niet en draagt zelfs een voorbeeld aan, namelijk de resultaten behaald met grondexploitatie. U zou nu aan uw accountant kunnen vragen welke baten en lasten nog meer in de rekening ontbreken.
  6. Onder b) op bladzijde 3 houdt uw accountant een ingewikkeld technisch betoog waarvan (vrijwel) niemand van u iets begrepen zal hebben. Hij bedoelt te zeggen dat er inderdaad baten en lasten buiten de rekening zijn gebleven. Alweer is mijn advies om aan uw accountant te vragen welke baten en lasten buiten de rekening zijn gebleven en wat naar zijn mening wèl het werkelijke saldo is van àlle baten en lasten.
  7. Ik noemde als een tekortkoming dat er onder de rentelasten fictieve rentelasten zijn begrepen, rente die niet betaald is en nooit betaald zal worden en aan niemand verschuldigd is. Door het opnemen van dergelijke fictieve rentelasten worden de kosten te hoog en het saldo van de baten en de lasten te laag voorgesteld. Uw accountant erkent dit, zij het ook hier in een ingewikkeld technisch aandoend betoog.
  8. Ik noemde als een tekortkoming dat er onder het eigen vermogen verschillende bedragen als reserve zijn opgenomen die in het geheel geen reserve zijn maar verplichtingen. Ten onrechte zegt uw accountant: "Helaas wordt in de brief niet aangegeven om welke posten het gaat". Ik noemde in mijn brief: "de nog niet bestede geoormerkte rijkssubsidies en diverse tariefsegalisatierekeningen". Uw accountant heeft mijn brief dus niet goed gelezen.
  9. Ik noemde als tekortkoming dat de pensioen- en wachtgeldverplichtingen jegens (oud-)wethouders ontbreken. Uw accountant erkent deze tekortkoming. Door deze tekortkoming worden de verplichtingen te laag en het eigen vermogen c.q. de omvang van de reserves te hoog voorgesteld. Wat uw accountant hierover nog meer opmerkt onder e) op bladzijde 3 is geheel irrelevant en overigens geheel onjuist.
  10. Op verschillende plaatsen zegt uw accountant dat u geïnformeerd bent en dat aan u inzicht was verstrekt ( a), b), c)). Alsof daarmee alles gezegd is. Het gaat er mij niet om dat u niet geïnformeerd was, maar dat u was geïnformeerd met onbetrouwbare, c.q. misleidende informatie.
  11. Ik gaf u als advies om alle reserves op te heffen en samen te voegen tot één Algemene reserve. Uw accountant ondersteunt dat advies. Wat uw accountant in dit kader opmerkt in de 3e alinea op bladzijde 4, is irrelevant en bovendien klinkklare nonsens.
  12. Ik adviseerde u een meer gedetailleerde begroting te vragen. Het is natuurlijk uw goed recht dat niet te willen, maar u zult er stellig achter komen dat u daarmee veel controlemogelijkheden uit handen geeft. Het College zal u dankbaar zijn voor de grote speelruimte en de mogelijkheid om onzichtbaar het ene gat met het andere te vullen zonder dat u als gemeenteraad enig recht heeft daarover te oordelen. U heeft dat recht namelijk (geheel vrijwillig!, onder het mom van "dualisme"?) bij voorbaat uit handen gegeven. Of dat de kwaliteit van het werk van een/uw gemeenteraad bevordert, moet u uiteraard zelf uitmaken. Of uw kiezers u daarvoor mandaat hebben gegeven, moeten uw kiezers maar uitmaken.
  13. Uw accountant noemt verschillende keren dat het geven van een misleidend beeld zou zijn toegestaan volgens de Comptabiliteitsvoorschriften ( e), 1e alinea onder 4 op bladzijde 5). Uiteraard is dat niet waar, de Comptabiliteitsvoorschriften eisen juist expliciet in artikel 3 dat er een betrouwbaar beeld wordt gegeven. Overigens, ook al zouden de Comptabiliteitsvoorschriften het inderdaad toestaan, u zou het niet moeten willen. Want wat heb je aan onbetrouwbare informatie, ook al voldoet dat aan zoiets als Comptabiliteitsvoorschriften. U heeft betrouwbare informatie nodig en die moet u als zichzelf respecterende gemeenteraad gewoon domweg eisen.
Uw reactie te vernemen stel ik op prijs.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef