drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 20 september 2011

De gemeenteraad van
gemeente Tilburg
Postbus 90155
5000 LH Tilburg

Betreft: Begroting 2012 van gemeente Tilburg

Geachte Raad,

Voor u als gemeenteraad is de begroting van uw gemeente een uiterst belangrijk document. Op basis van de begroting beslist u als de gemeenteraad over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en heffingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Met de begroting geeft u als de gemeenteraad (al dan niet) toestemming aan het gemeentebestuur tot het uitvoeren van de in de begroting vermelde activiteiten en tot het uitgeven van de daarvoor in de begroting opgenomen gelden. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de begroting belangrijk. Met de begroting legt u als gemeenteraad samen met het gemeentebestuur rekening en verantwoording af aan de burgers over de voorgenomen aanwending van de belastingmiddelen. Het is dus erg belangrijk dat de begroting betrouwbare informatie bevat.
Is de begroting 2012 van gemeente Tilburg betrouwbaar?

Ik doe al enige jaren onderzoek naar jaarrekeningen en begrotingen van gemeenten en provincies. Mijn conclusie is dat de jaarrekeningen en begrotingen van veel gemeenten en provincies onbetrouwbaar en dus misleidend zijn. Wat betreft de jaarrekeningen: ondanks de goedkeurende accountantsverklaringen daarbij die het tegendeel beweren.
Veelal geldt dat voor de presentatie van de baten en de lasten en het saldo daarvan. Het geldt veelal ook voor de presentatie van de financiële positie.
Het geldt ook voor de jaarrekeningen van gemeente Tilburg. Het geldt ook voor de Begroting 2012 van gemeente Tilburg.

Ik maak bij deze begroting de volgende opmerkingen:

1. Op pagina 13 onder "Uitkomst Programmabegroting" staat te lezen dat de Begroting 2012 sluit met een voordelig saldo van opbrengsten en kosten van € 4.738.000 en de meerjarenraming 2013 met een voordelig saldo van € 543.000, de meerjarenraming 2014 met een voordelig saldo van 2.270.000 en de meerjarenraming 2015 met een voordelig saldo van € 429.000. Echter, niets is minder waar!Inderdaad sluiten de overzichten op pagina's 182-183 wat betreft de jaren 2012-2015 telkens met dezelfde saldi, maar, nogmaals, wat betreft 2012 is het niet waar, en wat betreft 2013-2015 is het ook niet waar.

2. Het saldo van de opbrengsten en kosten over 2012 is NIET € 4.738.000.
Het WERKELIJKE saldo van de baten en de lasten volgt uit een vermogensvergelijking, d.w.z. het werkelijke saldo van de opbrengsten en de kosten is exact gelijk aan de toename of afname van het Eigen vermogen.
Uit de vermogensvergelijking (met gegevens van pagina 195-197) volgt:
Eigen vermogen per 31.12.2012:          € 630.057.000
Eigen vermogen per 31.12.2011:             706.747.000
2012: Begroot NADELIG SALDO        € - 76.690.000

3. De werkelijke saldi van de opbrengsten en kosten over jaren 2013-2015 zijn op dezelfde wijze (met de gegevens van pagina 195-197) te berekenen als:

2013:
Eigen vermogen per 31.12.2013:          € 617.153.000
Eigen vermogen per 31.12.2012:             630.057.000
2013: Verwacht NADELIG SALDO    € - 12.904.000

2014:
Eigen vermogen per 31.12.2014:          € 614.092.000
Eigen vermogen per 31.12.2013:             617.153.000
2014: Verwacht NADELIG SALDO    €   - 3.061.000

2015:
Eigen vermogen per 31.12.2015:          € 607.320.000
Eigen vermogen per 31.12.2014:             614.092.000
2015: Verwacht NADELIG SALDO    €   - 6.772.000

4. Volgens pagina 195-197 zal het Eigen vermogen per 31.12.2011 naar verwachting € 706.747.000 bedragen. Het Eigen vermogen per 31.12.2010 bedraagt volgens de jaarrekening 2010 € 843.444.000 (volgens pagina 197 van het begrotingswerk € 843.443.000). Dat betekent dat het gemeentebestuur een nadelig saldo van opbrengsten en kosten over 2011 verwacht van (€ 706.747.000 - € 843.444.000 =) nadelig € 136.697.000. Was u dat al medegedeeld? Hoe verhoudt dit bedrag zich tot de door u goedgekeurde begroting(swijzigingen)?

5. Met mijn brieven aan u in de afgelopen jaren liet ik u telkens weten dat uw jaarrekeningen eveneens misleidend zijn. Het gemeentebestuur deed het in de jaarrekening 2010 voorkomen of de gemeente in dat jaar € 6,7 miljoen had overgehouden. In werkelijkheid leed de gemeente in dat jaar een verlies van € 30,4 miljoen. Tezamen met het verwachte verlies over 2011 van € 136,7 miljoen zal de gemeente in de jaren 2010-2011 een verlies geleden hebben van € 167,1 miljoen.

6. De verliezen van de jaren 2010-2011 betekenen dat er dus in deze periode € 167 miljoen meer is uitgegeven dan er werd ontvangen. Deze € 167 miljoen zijn uiteraard geleend bij financiële instellingen. Het betekent voortaan een extra rentelast van (bij 5% rente) 5% x € 167 miljoen = € 8,4 miljoen. Wanneer u de begroting 2012 ongewijzigd goedkeurt, stijgen de rentelasten van de komende jaren nog eens met 5% x € 77 miljoen = € 3,9 miljoen, tezamen een stijging van € 12,3 miljoen.

7. In de begroting komen ongetwijfeld dezelfde fouten voor als die ik reeds signaleerde in de jaarrekeningen van de afgelopen jaren en waarvoor ik met mijn brieven u herhaaldelijk gewaarschuwd heb. Het betekent dat kosten als personeelskosten en verschillende onderhoudskosten verkeerd in de begroting zijn opgenomen.

8. Door het hele begrotingsboekwerk heen komt heel veel allemaal faliekante ONZIN voor over bijvoorbeeld reserves, voorzieningen, weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit met zelfs een berekening van de onzin, en treasury. Deze nonsens zet de (niet ervaren) gemeenteraadsleden en andere gebruikers geweldig op het verkeerde been. Dit soort verhalen zijn zeker ook strijdig met de wettelijke voorschriften (i.c. het BBV) dat in artikel 3 een begroting eist die voor gemeenteraadsleden begrijpelijk is.

9. In de begroting wordt u per programma toestemming gevraagd tot het doen van uitgaven. Wat voor soort uitgaven dat zijn, maakt de begroting niet duidelijk. Aan u worden slechts totaalbedragen voorgelegd. Hoeveel daarvan in totaal en per programma bestaan uit personeelskosten, inzet van derden, aanwending van materialen, afschrijvingskosten en rentelasten, wordt u niet verteld. Naar mijn mening dient dat wel in de begroting zichtbaar gemaakt te worden, zodat u bijvoorbeeld ook over de omvang en samenstelling van de personeelskosten en bijvoorbeeld de inzet van derden afzonderlijk beslist.

10. Volgens de van toepassing zijnde wettelijke bepalingen (i.c. het BBV), die er op de eerste plaats zijn ter bescherming van de gemeenteraadsleden, moet de begroting zodanig gepresenteerd worden dat de lezer, en in het bijzonder IEDER gemeenteraadslid, zich een "verantwoord oordeel" kan vormen over wat er financieel aan de hand is (art 3). De begroting voldoet dus in het geheel niet aan deze eis.
Volgens hetzelfde BBV moet de begroting per onderscheiden programma inzicht geven in:
a. de doelstellingen, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten;
b. de wijze waarop ernaar gestreefd zal worden die effecten te bereiken.
U zou zelf eens moeten beoordelen of u dit (in voldoende mate) in uw begroting vindt.

Conclusie
Eerst moet het gemeentebestuur zijn huiswerk over doen. Pas DAARNA, als alles klopt en volledig is, kan en mag op verantwoorde wijze over de begroting gesproken worden!

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet,

L.W. Verhoef