drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 11 november 2004

Gemeenteraad van
Gemeente Utrecht
Postbus 16200
3500 CE Utrecht

Betreft: Begroting 2005

De begroting 2005 is geen "sluitende begroting",
maar sluit met een tekort van € 48,6 miljoen

Geachte Raad,

Voor u als Raad van de gemeente Utrecht zijn de begrotingen van uw gemeente uiterst belangrijke documenten. Op basis van de begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en heffingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers zijn de begrotingen belangrijk. Met de begrotingen legt u als gemeenteraad samen met het gemeentebestuur rekening en verantwoording af aan de burgers over de voorgenomen aanwending van de belastingmiddelen. Het is dus erg belangrijk dat de begrotingen betrouwbare documenten zijn.
Is de begroting 2005 van Utrecht betrouwbaar? Nee!

Ik heb, zoals eerder jaarrekeningen van uw gemeente, ook de begroting 2005 van uw gemeente beoordeeld. Ook de begroting 2005, zo is mijn conclusie, is verre van betrouwbaar. Het is uiteraard jammer van alle moeite die aan de begroting en aan het bestuderen daarvan besteed is. De begroting 2005 van Utrecht voldoet in de verste verten niet aan de meest elementaire eisen die je aan een begroting mag stellen: op betrouwbare wijze inzicht geven in de omvang van de begrote baten en lasten en het saldo daarvan. De begroting voldoet derhalve dus ook in de verste verten niet aan de wettelijke eisen die gesteld worden aan de begroting.

Wat betreft de baten en de lasten en het saldo daarvan, suggereert het overzicht "Financieel overzicht programma's" op pagina 20 en de meerjarenraming op pagina 269 dat de totale lasten (2005: € 1.311.438) steeds gelijk zijn aan de totale baten (2005: € 1.311.438) en dat het saldo van de baten en de lasten bedraagt:
2005              €   0
2006                   0
2007                   0
2008                   0

Dat er sprake zou zijn van een sluitende begroting wordt door het College ook gezegd in het persbericht bij de presentatie van de begroting. Daarin zegt het College: "In de begroting 2005 staan kosten (lasten) en opbrengsten (baten) van de gemeente Utrecht voor een bedrag van € 1,3 miljard."
Niets is echter minder waar!
Het verloop van het Eigen vermogen, blijkend uit het overzichtje op pagina 216, (ultimo 2005: € 761,0 miljoen; ultimo 2004: € 809,6) maakt duidelijk dat het werkelijke saldo van de baten en de lasten over 2005 een negatief saldo is van € 48,6 miljoen. Een tekort dus!

Het overzicht op pagina 266 laat eveneens een "Totaal lasten" van € 1.311.438.000 en een "Totaal baten" van hetzelfde bedrag van € 1.311.438.000 en een saldo van € 0 zien. Hetzelfde overzicht maakt evenwel ook duidelijk dat de werkelijke lasten € 1.276.723.000 zijn en de werkelijke baten € 1.217.369.000, wat duidt op een werkelijk negatief saldo van de echte baten en de echte baten van € 59.354.000. Dit overzicht en dit "werkelijke" saldo is derhalve niet consistent met het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 48,6 miljoen dat volgt uit de vergelijking van het Eigen vermogen aan het begin en het eind van het jaar. Dit betekent dat, net zoals in uw jaarrekening, baten en lasten buiten de begroting (en hoogstwaarschijnlijk buiten de meerjarenramingen) zijn gehouden, respectievelijk dat er onder de baten en de lasten fictieve opbrengsten en/of kosten zijn opgenomen. Het betekent dat wat u telkens als de baten en de lasten per programma wordt voorgehouden, onjuist en onvolledig is.
Aan de begroting valt wel te zien dat er (delen van) baten en lasten buiten de begroting gelaten zijn, er valt niet te zien welke baten- en lastenposten het betreft. Dat betekent dat alle baten- en lastenposten die in de begroting opgenomen zijn, verdacht zijn en onjuist kunnen zijn.
Uiteraard is dit faliekant in strijd met belangrijke voorschriften uit het B(esluit) B(egroting en V(erantwoording) dat bijvoorbeeld in artikelen 3 en 17 voorschrijft dat per programma alle baten en lasten en het saldo daarvan moeten worden gepresenteerd (en uiteraard geen onvolledige en/of fictieve opbrengsten en kosten).

Ongetwijfeld doen de gebleken tekortkomingen in de jaarrekeningen zich ook voor in de begroting 2005. Dat betekent dat de hiervóór genoemde uitkomsten hoogst onbetrouwbaar zijn.

Het is uiteraard niet verboden te besluiten tot niet sluitende begrotingen, maar u moet natuurlijk wèl beseffen dat een begroting met een negatief saldo inhoudt dat er meer geld gaat worden uitgegeven dan er binnenkomt en dat het verschil bij de bank geleend zal moeten worden. Dat betekent voortaan extra rentekosten. Een tekort van € 48,6 miljoen in 2005 betekent derhalve voortaan elk komend jaar extra rentelasten; bij een rente van bijvoorbeeld 5%: 5% x € 48,6 miljoen = € 2.430.000.

In de begroting wordt u per programma toestemming gevraagd tot het doen van uitgaven. Wat voor soort uitgaven dat zijn, maakt de begroting niet duidelijk. Aan u worden slechts totaalbedragen voorgelegd. Hoeveel daarvan per programma bestaan uit personeelskosten, inzet van derden, aanwending van materialen, afschrijvingskosten en rentelasten, wordt u niet verteld.

Met deze begroting vraagt het College u ook, wellicht zonder dat u dat in de gaten heeft, impliciet toestemming tot het doen van investeringsuitgaven. Welke dat zijn, maakt het begrotingsboekwerk tussen de regels door duidelijk. Volgens het overzicht op pagina 266 gaat het om € 166.831.000 waarmee u impliciet gevraagd wordt in te stemmen. Het is niet alleen wenselijk maar ook noodzakelijk dat aan u als gemeenteraad afzonderlijk instemming wordt gevraagd met een exploitatiebegroting en met een investeringsbegroting.

In het begrotingsboekwerk valt ook de vele onzin op over reserves, voorzieningen en zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit.

Opvallend is dat volgens de begroting 2005 het Eigen vermogen per 31.12.2004 (naar verwachting) € 809,6 miljoen zal bedragen. Volgens de jaarrekening 2003 bedroeg het Eigen vermogen per 31.12.2003  € 818,8 miljoen. Derhalve maakt de begroting 2005 duidelijk dat het College van burgemeester en wethouders over 2004 een nadelig saldo van baten en lasten verwacht van ruim € 9,2 miljoen. Komt dat overeen met wat u bij de laatste begrotingswijziging als te verwachten voor- of nadelig saldo over 2004 is voorgehouden en waarvoor u autorisatie had verleend?

Opvallend is de steeds gehanteerde term van een zogenoemde "Programmabegroting". Wat een onzin! Er is maar één begroting en dat is de begroting!

Kortom,
    de begroting 2005 van Utrecht stelt volstrekt niet in staat om een oordeel, laat staan een verantwoord oordeel, te vormen over de financiële positie en over de (begrote) baten en  lasten en het saldo daarvan. En daar gaat het toch om! De begroting voldoet alleen daarom al niet aan belangrijke wettelijke voorschriften. Dat betekent dat deze begroting totaal ongeschikt is als autorisatie- en als sturingsinstrument. Het is volstrekt onverantwoord om met behulp van dit soort begrotingen een gemeente te besturen.

Ik denk dat er alle aanleiding is dat u de begroting volledig laat overmaken en dat de burgers en uzelf een begroting krijgen die wèl betrouwbaar is. Uiteraard mag u pas dan beslissen over de aanwending van de u toevertrouwde middelen als u beschikt over een betrouwbare begroting.

Uw reactie te vernemen stel ik op prijs.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef