drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 26 januari 2006

Provinciale Staten van
Provincie Utrecht
Postbus 80300
3508 TH Utrecht

Betreft: Jaarrekening 2004 van provincie Utrecht


Geachte Staten,

Zoals eerdere jaarrekeningen van uw provincie en die van andere provincies en gemeenten heb ik ook de jaarrekening 2004 van uw provincie bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als Provinciale Staten is de jaarrekening van uw provincie een belangrijk document: hiermee legt het college van Gedeputeerde Staten rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en inmiddels de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen beslist u over de hoogte van de provinciale belastingen en heffingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het provinciebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbaar zijn.
Is de jaarrekening 2004 van provincie Utrecht betrouwbaar? Nee!

Allereerst valt op dat het boekwerk "Jaarrekening 2004" met jaarrekening en jaarverslag moeilijk toegankelijk en moeilijk leesbaar is, zeker voor niet financieel en niet jaarrekening-technisch geschoolde lezers, wat voor verreweg de meeste statenleden en andere belangstellenden het geval zal zijn. Een van de oorzaken is bijvoorbeeld het uitgebreide, vele pagina's in beslag nemende, irrelevante (en zelfs in belangrijke mate foute) "gedoe" met reserves en voorzieningen.

Op verschillende plaatsen in het boekwerk "Jaarrekening 2004" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten een bedrag is van € 13,938 miljoen.
Het staat te lezen op pagina 11.
Het staat te lezen onderaan pagina 41: "Het boekjaar is afgesloten met een voordelig saldo van € 13.938.000".
Het overzicht op pagina 49 met opschrift: "Programmarekening" (i.c. de rekening van baten en lasten) sluit eveneens met het bedrag van € 13,938 miljoen.
In de balans (pagina 26-27) staat onder "Eigen vermogen" eveneens te lezen: "Saldo rekening van baten en lasten: 13.938" (x € 1.000).
Het stond ook te lezen in het persbericht dat het provinciebestuur naar aanleiding van het uitkomen van de jaarrekening deed uitgaan.
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004!

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 26-27) bedraagt het eigen vermogen per 31.12.2004 € 576,287 miljoen en per 31.12.2003 € 555,276 miljoen. Er is dus sprake van een toename van het eigen vermogen van € 21,011 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten , d.w.z. een voordelig saldo van baten en lasten van € 21,011 miljoen.

Dit bedrag van € 21,011 als werkelijk (voordelig) saldo van de baten en de lasten komt overeen met wat midden in het overzicht op pagina 49 "Saldo programmarekening (vóór resultaatbestemming)" van € 21,12 wordt genoemd. Het was echter veel duidelijker geweest als wat met "Saldo programmarekening (vóór resultaatbestemming)" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en lasten". Alles wat in het overzicht op pagina 49 onder en na dit "Saldo programmarekening (vóór resultaatbestemming)" is opgenomen, is onzin en niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet moeten staan.

Dit bedrag van het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 21,011 miljoen krijgt reliëf als we het bijvoorbeeld vergelijken met de opbrengst van de opcenten Motorrijtuigenbelasting in 2004 van € 80,0 miljoen (pagina 53). Met 25% minder had ook volstaan kunnen worden.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 21,011 miljoen is alleen goed als bijvoorbeeld het eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:

Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 13,938 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

Volgens de jaarrekening 2003 bedroegen de voorzieningen per 31.12.2003 € 55,785 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 46,272 miljoen is. Volgens de jaarrekening 2003 bedraagt het eigen vermogen per 31.12.2003 € 545,763 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 555,276 miljoen is. In beide gevallen is een goedkeurende accountantsverklaring gegeven. Ten minste een van beide accountantsverklaringen is dus ten onrechte goedkeurend.

Opvallend is dat provincie Utrecht een groot bedrag van circa € 600 miljoen aan leningen, depositorekeningen en liquide middelen heeft. Weliswaar levert dit rente op (een onderdeel van het voordelig saldo van € 21,011 miljoen), maar een noodzaak voor deze € 600 miljoen is niet aanwezig. Teruggeven aan degenen van wie dit hoge bedrag vandaan gekomen is, namelijk de burgers/belastingbetalers, lijkt mij een zeer voor de hand liggende optie.

In de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over "dienstreserves", over voorzieningen, over zoiets als "Treasuryresultaat", over een "resultaat voor bestemming" en een "resultaat na bestemming" (er is maar één resultaat en dat is het resultaat, i.c. het saldo van de baten en de lasten), over zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, over zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen met een maatschappelijk nut", en bijvoorbeeld over een zogenaamd volgens het BBV aangescherpt onderscheid tussen reserves en voorzieningen. Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou het boekwerk "Jaarrekening 2004" aanzienlijk dunner en (vooral) toegankelijker maken.
Overigens adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en alle lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dat zal het inzicht in waar het echt over gaat, aanmerkelijk verbeteren.

In het overzicht "Niet uit de balans blijkende verplichtingen" (pagina 46) wordt niets gezegd over de buiten de balans gelaten verplichtingen terzake van wachtgeld- en pensioenverplichtingen van (oud-)gedeputeerden, vakantiegeld- en -dagenverplichtingen en IZA-verplichtingen. Het zou weleens om een substantieel bedrag kunnen gaan. Overigens hadden deze verplichtingen zondermeer in de balans moeten zijn opgenomen. Nu dit niet gebeurd is, geeft de balans de financiële positie niet goed weer. Dit laatste is in strijd met BBV artikel 3, dat een betrouwbare jaarrekening eist.

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor statenleden goed begrijpelijk zijn. Of de jaarrekening aan deze niet onbelangrijke eis voldoet, kunt u het beste zelf beoordelen.

Volgens BBV artikel 25 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a. de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b. de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan, met name waar het gaat om de relatie tussen geldbedragen en teksten.

Volgens BBV artikel 28 moet een overzicht gegeven worden van de incidentele baten en lasten. Ik heb dat overzicht gemist.

Volgens de Provinciewet moeten Provinciale Staten de jaarrekening vaststellen en kennis nemen van het jaarverslag. Het is volstrekt onduidelijk waar de jaarrekening begint en eindigt en wat het jaarverslag is, en dus wat u heeft vastgesteld.

De rekening van baten en lasten over 1997 sloot met een saldo van € 5,8 miljoen. Het werkelijke saldo was een tekort van € 4,6 miljoen. Er werd dus € 10,4 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 1998 sloot met een saldo van € 6,1 miljoen. Het werkelijke saldo was € 2,5 miljoen. Er werd dus € 3,6 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 1999 sloot met een saldo van € 153,8 miljoen. Het werkelijke saldo was € 151,6 miljoen. Er werd dus € 2,2 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2000 sloot met een saldo van € 8,3 miljoen. Het werkelijke saldo was een tekort van € 49,2 miljoen. Er werd dus € 57,5 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2001 sloot met een saldo van € 54,2 miljoen. Het werkelijke saldo was € 48,5 miljoen. Er werd dus € 5,7 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2002 sloot met een saldo van € 21,6 miljoen. Het werkelijke saldo was € 13,6 miljoen. Er werd dus € 8,0 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2003 sloot met een saldo van € 308,9 miljoen. Het werkelijke saldo was € 315,5 miljoen. Er werd dus € 6,6 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2004 sluit met een saldo van € 13,9 miljoen. Het werkelijke saldo is € 21,0 miljoen. Er werd dus € 7,1 miljoen verzwegen.
Daarmee bedragen de verschillen over deze jaren (per saldo) circa € 74 miljoen.

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef