drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 12 december 2005

Gemeenteraad van
Gemeente Zeist
Postbus 513
3700 AM Zeist

Betreft: Jaarrekening 2004


Geachte Raad,

Zoals jaarrekeningen van vele andere gemeenten en eerdere jaarrekeningen van uw gemeente heb ik ook de jaarrekening 2004 van gemeente Zeist bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en inmiddels de begroting 2006. Op basis van deze jaarrekening en begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording af van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbare documenten zijn.
Is de jaarrekening 2004 van Zeist betrouwbaar?

Allereerst valt op dat het boekwerk "Programmarekening" met jaarrekening en jaarverslag moeilijk toegankelijk en moeilijk leesbaar is, zeker voor niet financieel en niet jaarrekening-technisch geschoolde lezers, wat voor verreweg de meeste gemeenteraadsleden en andere belangstellenden het geval zal zijn. Een van de oorzaken is bijvoorbeeld het uitgebreide, vele pagina's in beslag nemende, irrelevante (zelfs in belangrijke mate foute) "gedoe" met reserves en voorzieningen.

Op verschillende plaatsen in het boekwerk "Programmarekening" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten in 2004 een bedrag is van € 89.000.
Het overzicht op pagina 180 met opschrift: "Programmarekening" (i.c. de rekening van baten en lasten) sluit eveneens met het bedrag van € 89.000.
In de balans (pagina 146-147) staat onder "Eigen vermogen" eveneens te lezen: "Saldo van de rekening van baten en lasten: 89" (x € 1.000).
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het Eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 146-147) bedraagt het Eigen vermogen per 31.12.2004  € 80,801 miljoen en per 31.12.2003  € 79,446 miljoen. Er is dus sprake van een toename van het Eigen vermogen van € 1,356 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een voordelig saldo van baten en lasten van € 1,356 miljoen.

Dit bedrag van € 1,356 miljoen als werkelijk (voordelig) saldo van de baten en de lasten, komt niet overeen met wat midden in het overzicht op pagina 5 "Exploitatieresultaat" van € 634.000 wordt genoemd, wat wèl het geval had moeten zijn. Het was bovendien veel duidelijker geweest als wat met "Exploitatieresultaat" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en de lasten". Alles wat in het overzicht op pagina 5 onder en na dit "Exploitatieresultaat" is opgenomen, is  fout, onzin en niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet moeten staan.

Dit bedrag van het werkelijke overschot in 2004 van € 1,356 miljoen krijgt reliëf als we het bijvoorbeeld vergelijken met de opbrengst van de onroerendezaakbelasting (OZB) in 2004 van € 13,360 miljoen (zie pagina 90). Zeist had dus in 2004 met 10% minder kunnen volstaan. Voor een verhoging was dus al helemaal geen aanleiding.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 1,356 miljoen is alleen goed, als bijvoorbeeld het Eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:

Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 89.000 is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

In de hoofdstukken waar de zogenoemde programma's worden behandeld, zijn steeds (in de paragrafen "Budgetrealisatie" de baten en de lasten per programma gegeven (pagina 18, 21, 24, etc).  Al deze bedragen tezamen leveren echter het foute saldo op van € 0,634 miljoen dat op pagina 5 als "Exploitatieresultaat" aangeduid wordt maar dat in het geheel niet overeenkomt met het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 1,356 miljoen. Dat betekent dat al deze als baten en lasten aangeduide bedragen onjuist of op zijn minst verdacht zijn. Uiteraard zijn foute en verdachte cijfers volstrekt waardeloze informatie. Ze zijn dus totaal ongeschikt om het terzake gevoerde beleid van het gemeentebestuur te beoordelen.

Volgens de jaarrekening 2003 bedroegen de voorzieningen per 31-12-2003 € 23,183 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 37,294 miljoen is. Volgens de jaarrekening 2003 bedroeg het Eigen vermogen per 31-12-2003 € 93,771 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 79,446 miljoen is. In beide gevallen is een goedkeurende accountantsverklaring gegeven. Ten minste een van beide accountantsverklaringen is dus ten onrechte goedkeurend.

In de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, over zoiets als een "gewone dienst", over "rechtmatigheid", en waar het gaat over zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, en zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen met een maatschappelijk nut". Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou het boekwerk "Programmarekening" aanzienlijk dunner en (vooral) toegankelijker maken.