Verreweg de meeste Nederlandse gemeenten geven een volstrekt onjuist beeld van hun financiële positie. Zij verzwijgen honderden miljoenen euro's aan inkomsten, onder toeziend oog van grote accountantsbureaus waaronder Deloitte & Touche en Ernst & Young. Op die manier doen gemeenten zich vaak een stuk armlastiger voor dan zij in werkelijkheid zijn, daarmee burgers en hogere overheden om de tuin leidend.

Dit zijn de schokkende uitkomsten van een onderzoek van registeraccountant Leo Verhoef, wiens conclusies worden bevestigd door oud-professor accountantscontrole Hans Blokdijk. "Iedereen is verbijsterd over de recente boekhoudschandalen in Amerika, maar hier gebeurt in principe hetzelfde", zegt de emeritus-hoogleraar.

Gemeenten presenteren liefst geen grote verliezen of enorme overschotten in hun jaarcijfers. Bij overschotten is bijvoorbeeld verhoging van de gemeentelijke belasting moeilijk te verdedigen, of kan het Rijk besluiten tot het dichtknijpen van de subsidiekraan. Aan de andere kant wijst een groot verlies mogelijk op onbekwame burgemeester en wethouders. Om van alle gezeur af te zijn houden gemeenten en hun accountants daarom al jaren lang bepaalde inkomsten en uitgaven buiten de winst en verliesrekening en daarmee buiten het beeld van de gemeenteraad.

Overschot
Op die manier sloot bijvoorbeeld de gemeente Amsterdam het jaar 2001 af met een relatief gering verlies van een 5,5 miljoen euro, terwijl er in werkelijkheid sprake was van een overschot van maar liefst 350 miljoen. Een belangrijk deel hiervan verdween in voor de buitenwereld vaak onzichtbare gemeentelijke potjes en reserveringen. Eenzelfde beeld bieden de jaarrekeningen van steden als Eindhoven, Gouda en Haarlem. De gemeente Rotterdam presenteerde daarentegen een overschot, terwijl er in werkelijkheid sprake was van een tekort van 29 miljoen euro.
Onderzoeker Leo Verhoef neemt het vooral de accountants kwaljk dat zij meewerken aan de boekhoudkundige trucs van gemeenten. "De jaarrekeningen van gemeenten worden getoetst door gemeenteraden en daar zitten vaak geen financiële experts in."
 
De door de onderzoeker genoemde accountanstbureaus reageren gelaten op de beschuldigingen. "Wij houden ons aan de wettelijke voorschriften waar de jaarrekeningen van gemeentes aan moeten voldoen."