drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 21 mei 2007

De gemeenteraad van
gemeente Heumen
Postbus 200
6580 AZ Malden

Betreft: Jaarrekening 2006 van gemeente Heumen

Geachte Raad,

Op verzoek van de VVD-fractie uit uw raad heb ik de jaarrekening 2006 van gemeente Heumen bekeken. Hierna treft u mijn opmerkingen bij deze jaarrekening aan.

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk toetsingsmiddel voor de betrouwbaarheid van de begrotingen. Op basis van deze jaarrekeningen en begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording af over de besteding van de belastinggelden en het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbaar zijn.

Ik doe al enige jaren onderzoek naar jaarrekeningen van gemeenten en provincies. Mijn conclusie is dat de jaarrekeningen van veel gemeenten en provincies onbetrouwbaar en dus misleidend zijn. Ondanks de goedkeurende accountantsverklaringen daarbij die het tegendeel beweren.
Veelal geldt dat voor de presentatie van de baten en de lasten en het saldo daarvan. Het geldt veelal ook voor de presentatie van de financiële positie.
Het geldt ook voor de jaarrekeningen van de afgelopen jaren (inclusief die over 2006) van gemeente Heumen.

Op verschillende plaatsen in het boekwerk "Programmarekening 2006" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten een bedrag is van € 1.277.099.
Het staat bijvoorbeeld meteen in de "Aanbiedingsbrief" (pagina 5): "Onze gemeente heeft over het boekjaar 2006 een voordelig resultaat behaald van € 1.277.099."
Het overzicht op pagina 123 met opschrift: "Programmarekening" (i.c. de rekening van baten en lasten) sluit eveneens met het bedrag van € 1.277.099.
Het staat ook te lezen in het nieuwsbericht ("Programmajaarrekening 2006 Heumen") dat het gemeentebestuur naar aanleiding van het uitkomen van de jaarrekening deed uitgaan. In dat nieuwsbericht was te lezen: "De jaarrekening over 2006 sluit af met een positief saldo van € 1.277.099."
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2006!

De rekening van baten en lasten over 2006 sluit met een saldo van € 1.277.099. Het werkelijke saldo is € 1.112.627. Er wordt dus (per saldo) € 164.472 verzwegen.

Ook de jaarrekeningen over jaren 2004 en 2005 waren misleidend.
De rekening van baten en lasten over 2004 sloot met een voordelig saldo van € 7,9 miljoen. Het werkelijke saldo was € 4,9 miljoen. Er werd dus € 3,0 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2005 sloot met een voordelig saldo van € 0,3 miljoen. Het werkelijke saldo was nadelig € 0,4 miljoen. Er werd dus € 0,7 miljoen verzwegen.

Samenvattend:
Over de periode 2004-2006 werd een overschot gepresenteerd van € 9,5 miljoen. In werkelijkheid was er een overschot van € 5,6 miljoen. Een verschil derhalve van € 3,9 miljoen.

Bovenstaande cijfers krijgen reliëf als men bedenkt dat de opbrengst OZB in 2006 een bedrag was van € 1,5 miljoen. (Die was dus in 2006 grotendeels overbodig.)

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het eigen vermogen. Volgens de balans bedraagt het eigen vermogen per 31.12.2006 € 15.802.830 en per 31.12.2005 € 14.690.203. Er is dus sprake van een toename van het eigen vermogen van € 1.112.627. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een voordelig saldo van baten en lasten van € 1.112.627.

Dit bedrag van € 1.112.627 als werkelijk (voordelig) saldo van de baten en de lasten komt niet overeen met wat midden in het overzicht "Programmarekening over 2006" op pagina 123 "Resultaat voor bestemming" van € 1.116.195 wordt genoemd, wat wèl het geval had moeten zijn.
Het was ook correct geweest als wat met "Resultaat voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en lasten". Alles wat in het overzicht op pagina 123 onder en na dit "Resultaat voor bestemming", i.c. het saldo van de baten en de lasten, is opgenomen, is onzin en niet relevant en had er niet mogen staan.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 1.112.627 is alleen goed als bijvoorbeeld het eigen vermogen per 31.12.2006 en per 31.12.2005 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:

• een (onbekend) bedrag van de vaste activa in plaats van aan de debetzijde van de balans te zijn opgenomen, op één van de posten van de creditzijde van de balans, in dit geval het eigen vermogen, is afgetrokken. Hierdoor worden de vaste activa en uiteraard ook het eigen vermogen, i.c. de reserves, voor een te laag en dus verkeerd bedrag weergegeven. Het betreft ten minste de immateriële vaste activa, die blijkens de toelichting op pagina 104 per 1 januari 2004 zijn weggeboekt. Ook werden in 2006 volgens pagina 113 en 115 investeringen ten onrechte in mindering van het eigen vermogen gebracht. Omdat op deze vaste activa niet wordt afgeschreven, ontbreekt een (onbekend) bedrag aan afschrijvingslasten in de rekening van baten en lasten, waardoor de kosten van veel activiteiten, respectievelijk programma's, te laag en dus het saldo van de baten en de lasten te hoog weergegeven worden.
• onder de voorzieningen verschillende posten voorkomen die geheel of ten dele in het geheel geen verplichtingen representeren. Hierdoor wordt het eigen vermogen, i.c. de reserves, te laag en dus verkeerd voorgesteld. Hierdoor worden ook de lasten die met deze "voorzieningen" samenhangen, geheel verkeerd in de rekening weergegeven. Ten minste geldt dit voor diverse kostenegalisatierekeningen.
• onder de voorzieningen, naar het zich laat aanzien, ten minste een voorziening terzake van pensioen- en wachtgeldverplichtingen jegens (oud-)wethouders ontbreekt. Hierdoor wordt het eigen vermogen, i.c. de reserves, te hoog en dus verkeerd voorgesteld.
• onder de verplichtingen (i.c. voorzieningen en schulden) de verplichtingen terzake van vakantiegeld en vakantiedagen e.d. ontbreken, waardoor in de rekening de kosten te hoog of te laag en in de balans het eigen vermogen navenant te hoog is weergegeven.

Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 1.277.099 is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

In de hoofdstukken waar de zogenoemde programma's worden behandeld, zijn steeds (in de paragrafen "Product- en productgroep volgens bestaand beleid" (wat overigens een geheel foutief opschrift is)) de baten en de lasten per programma gegeven (pagina 22, 38, etc.). Al deze bedragen tezamen leveren echter het foute saldo op van € 1.116.195 dat op pagina 123 als "Resultaat voor bestemming" aangeduid wordt en dat in het geheel niet overeenkomt met het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 1.112.627. Dat betekent dat al deze als baten en lasten aangeduide bedragen onjuist of op zijn minst verdacht zijn. Uiteraard zijn foute en verdachte cijfers volstrekt waardeloze informatie. Ze zijn dus totaal ongeschikt om het terzake gevoerde beheer van het gemeentebestuur te beoordelen.

In het overzicht van de voorzieningen (pagina 116) en in een ontbrekend overzicht "Niet uit de balans blijkende verplichtingen" wordt niets gezegd over de wachtgeld- en pensioenverplichtingen van (oud-)wethouders. Ook wordt nergens melding gemaakt van de niet opgenomen verplichtingen terzake van vakantiegeld en vakantiedagen e.d. Het zou weleens om een substantieel bedrag kunnen gaan. Overigens hadden deze verplichtingen zondermeer in de balans moeten zijn opgenomen. Nu dit niet gebeurd is, geeft de balans de financiële positie niet goed weer. Dit laatste is in strijd met BBV artikel 3, dat een betrouwbare jaarrekening eist.

In de jaarrekening en het jaarverslag 2006 komt ook heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, over een "resultaat voor bestemming" en een "resultaat na bestemming" en een "rekeningresultaat" (er is maar één resultaat en dat is het resultaat, i.c. het saldo van de baten en de lasten), over zoiets als een "programmarekening" (zoiets heet in gangbaar Nederlands een rekening van baten en lasten of een winst-en-verliesrekening), over zoiets als "weerstandsvermogen" en "weerstandscapaciteit", over "uitzettingen" en schulden met zoiets als een "rentetypische looptijd", over rechtmatigheid, over treasury, over een of ander volstrekt irrelevant zogenoemd "EMU-saldo", en over zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend een maatschappelijk nut". Dit soort onzin zet alleen maar de lezer op het verkeerde been en leidt af van waar het werkelijk over zou moeten gaan.
Overigens adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en alle lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dat zal het inzicht in waar het echt over moet gaan, aanmerkelijk verbeteren.

Opvallend is ook het hoge bedrag aan verstrekte leningen aan derden tezamen met een groot bedrag aan liquide middelen (grotendeels depositorekeningen). Een gemeente is toch geen beleggingsinstelling van onnodig geheven belastinggelden?

U leest er heel veel meer over op de website www.leoverhoef.nl, te beginnen met: "Boekhoudfraude bij gemeenten en provincies schering en inslag". Op de website treft u mijn bevindingen over de jaarrekeningen van Heumen aan in de lijst "Uw gemeente en provincie".

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor gemeenteraadsleden goed te begrijpen zijn. U kunt het beste zelf beoordelen of aan deze eis is voldaan. Volgens uw accountant heeft u hem gezegd dat u het allemaal prima begrijpt. Hoe kan hij anders beweren dat u de jaarrekening goed begrijpt?

Volgens BBV artikel 25 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a. de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b. de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan, met name waar het gaat om de relatie tussen geldbedragen en teksten.

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef